الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤ - الف و لام و اقسام آن

و الجميع خاص بالشعر، خلافا للأخفش و ابن مالك في الأخير.

ترجمه:

ال‌

الف و لام بر سه قسم است:

قسم اوّل‌

آنكه اسم موصول بوده بمعناى « الذى » و فروع آن و آن عبارتست از الف و لامى كه بر سر اسماء فاعل و مفعول درآيد.

برخى از ادباء گفته‌اند:

الف و لامى كه بر سر صفات مشبهه نيز درآيد از همين قسم است ولى اينكلام درست نيست زيرا صفت مشبهه براى ثبوت بوده و تأويل بردن آن بفعل بمنظور صله واقع شدن براى الف و لام درست نيست فلذا الف و لامى كه بر سر اسم تفضيل نيز در مى‌آيد باتفاق ادباء موصوله نيست چون تأويل بردن آن بفعل جايز نيست.

بعضى گفته‌اند:

الف و لام بر سر تمام مذكورات يعنى اسم فاعل، اسم مفعول، صفت مشبهه و اسم تفضيل حرف تعريف است.

مصنّف گويد:

اگر اينكلام صحيح باشد دخول الف و لام بر دو اسم فاعل و مفعول مى‌بايد مانع از عمل آنها گردد چنانچه تصغير و وصف از آن ممانعت مى‌كند.

و بعضى ديگر گفته‌اند:

الف و لام موصول حرفى است.

اينكلام نيز صحيح نيست زيرا مدخول آن تأويل بمصدر نميرود در حاليكه اگر موصول حرفى مى‌بود مى‌بايد مدخول آن بمصدر تأويل برده شود.