الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٨ - تضعيف معناى شرط براى«او»

عبارت « سلام عليكم» را بگويد براى مخاطبين اين اشتباه حادث ميشود كه آيا وى سلام تحيّت گفته و يا سلام خداحافظى نموده است پس تقريب از اشتباه ايندو سلام بيكديگر حاصل ميشود و شاهد ما بر اين ادّعاء آنستكه اگر بين دو وقت فاصله بسيار باشد ابدا ايندو سلام با هم مشتبه نشده در نيتجه حصول معناى تقريب ممتنع يا مستبعد مى‌باشد.

تضعيف معناى شرط براى «او»

سپس مصنّف گويد:

شايسته است براى كسيكه گفته: « او » براى معناى شرط مى‌آيد اينكه بجاى اين عبارت بگويد:

« او » براى عطف است.

و دليل ما بر اين انتقاء آنستكه اين قائل در مقام تقدير بجاى « او » شرطيه كلمه « و ان» را قرار داده و اين خود سند روشنى است بر اينكه « او » بمعناى عطف است چه آنكه لفظ « و ان» مركب است از حرف عطف و حرف شرط.

و بنظر ما حق اينستكه فعل قبل از « او » بر معناى شرط دلالت دارد و « او » بهمان معناى واو عاطفه مى‌باشد منتهى چون « او » ما بعد را به چيزى عطف كرده كه معناى شرط در آنست لاجرم معطوف نيز در معناى شرط داخل شده و قائل تصوّر نموده كه معناى شرط از « او » استفاده مى‌گردد.

شرح‌

قوله: ثمّ ذكروا انّ او تفيدهما: ضمير « هما » به تخيير و اباحه راجع است.

قوله: و مثّلوا بالمثالين المذكورين لذلك: مشاراليه « ذلك » تخيير و اباحه مى‌باشد.

قوله: ومن البيّن الفساد: كلمه « بيّن الفساد» يعنى بسى واضح الفساد.

قوله: اذ حصول ذلك: مشاراليه « ذلك » اشتباه مى‌باشد.

قوله: لانّه قدّر مكانها: ضمير در « لانّه » به « من قال انّها تأتى للشرطيّه» راجع است‌