الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧ - الف و لام و اقسام آن

قوله: لمنعت من اعمال اسمى الفاعل و المفعول: مقصود اسم فاعل و اسم مفعولى است كه بمعناى حال و استقبال هستند و عمل مى‌كنند چه آنكه اسم فاعل و مفعول تنها در صورتى كه بمعناى حال و استقبال باشند عمل مى‌كنند و شرط عملشان آنستكه الف و لام تعريف بر سر آنها در نيايد و اگر محلّى به چنين الف و لامى باشد عمل نكرده و بر خصوص حال و استقبال نيز دلالت نداشته بلكه بهر سه زمان دال مى‌باشد.

قوله: كما منع منه التصغير و الوصف: ضمير در « منه » به اعمال راجع است و مقصود از « وصف » صفت آورددن براى اسم فاعل مى‌باشد.

و ربّما وصلت بظرف: يعنى بسا الف و لام موصوله صله‌اش ظرف قرار مى‌گيرد.

قوله: من لا يزال شاكرا على المعه:

تجزيه و تركيب‌

من: شرطيه.

لا يزال: از افعال ناقصه، ضمير مستتر در آن اسمش بوده كه به « من » راجع است فعل شرط.

شاكرا: بصيغه اسم فاعل، خبر براى « لا يزال».

على: حرف جارّ.

ال: موصوله.

مع: ظرف، متعلق باستقر، صله براى « ال » ، مضاف.

ه: مضاف‌اليه.

فاء: رابط جواب.

هو: ضمير متصل مرفوع، مبتداء.

حرّ: بفتح حاء و تشديد راء، صفت مشبهه، خبر براى « هو » و جمله: هو حرّ، جواب براى « من » مى‌باشد.

باء: حرف جارّ.