الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨٣ - تحقيق در حرف يا اسم بودن قسم سوم از«اذ»

تحدّث: فعل مضارع، مفرد، مؤنث، غائب، ثلاثى مزيد، باب تفعيل، معلوم، متعدى، ضمير مستتر، در آن فاعلش بوده كه به « الارض » راجع است.

اخبارها: مضاف و مضاف‌اليه، مفعول براى « تحدّث » .

قوله: و قد يحتجّ لغيرهم: ضمير مجرورى در « لغيرهم » به جمهور راجع است.

قوله: فسوف يعلمون اذ الاغلال الخ: آيه (٧٠- ٧١) از سوره غافر.

قوله: لدخول حرف التنفيس عليه: مقصود از حرف تنفيس « سوف » بوده و ضمير مجرورى در « عليه » به « يعلمون » راجع است.

قوله: و لن ينفعكم اليوم اذ ظلمتم الخ: آيه (٣٨- ٣٩) از سوره زخرف.

تجزيه و تركيب‌

لن: حرف ناصب، مبنى بر سكون.

ينفعكم: فعل مضارع منصوب به « لن » ، مفرد، مذكر، غائب، معلوم، ثلاثى مجرّد، متعدّى، فعل و مفعول.

اليوم: ظرف، متعلق به « ينفع » .

اذ: بمعناى تعليل.

ظلمتم: فعل ماضى، جمع مذكر، حاضر.

انّكم: بفتح همزه، از حروف مشبهة بالفعل « كم » اسمش مى‌باشد، فاعل است براى « لن ينفعكم».

في: حرف جرّ.

العذاب: مجرور به « فى » ، متعلق به « مشتركون » .

مشتركون: اسم فاعل، جمع، مذكر، خبر براى « انّ » .

قوله: و هل هذه حرف الخ: مشاراليه « هذه » اذ بمعناى تعليل مى‌باشد.