الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠ - فرق بين الف و لام تعريف ماهيت و بين اسم جنس نكره

في: حرف جرّ.

خسر: مصدر، مجرور به « فى » ، متعلق باستقر، خبر براى « ان » .

الّا: از ادات استثناء، عامل، مبنى.

الّذين: اسم موصول، مستثناى تام موجب، واجب النصب.

آمنوا: فعل ماض، جمع، مذكر، غائب، ثلاثى مزيد، باب افعال، صله و عائد براى « الذين » ، جمله‌اى است كه محلّ از اعراب ندارد.

قوله: ذلك الكتاب: آيه (٢) از سوره بقره.

قوله: و جعلنا من الماء كلّ شى‌ء حىّ: آيه (٣٠) از سوره انبياء.

تجزيه و تركيب‌

جعلنا: فعل ماضى، صيغه متكلّم مع الغير، ثلاثى مجرد، متعدى به دو مفعول و ضمير « نا » فاعلش مى‌باشد.

من: حرف جرّ براى ابتداء غايت (نشويّه).

الماء: مجرور به « من » ، متعلق به « جعل » ، در محل مفعول دوّم.

كل: مضاف، مفعول اوّل براى جعل.

شى‌ء: مضاف‌اليه، موصوف.

حىّ: صفت براى « شى‌ء » .

قوله: و لهذا يقع الحنث بالواحد منهما: كلمه « لهذا » يعنى و بخاطر اينكه الف و لام در اينمواضع و اين امثله براى تعريف ماهيّت است نه استغراق افراد يا خصائص آن.

و لفظ « حنث » بكسر حاء و سكون نون يعنى مخالفت و ضمير در « منهما » به نساء و ثياب راجع است.

قوله: و بعضهم يقول فى هذه: مشاراليه « هذه » امثله مذكور مى‌باشد.