الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩١ - مقاله مصنف در تضعيف كلام شلوبين و ابن الضائع

ترجمه:

مقاله مصنّف در تضعيف كلام شلوبين و ابن الضائع‌

مصنّف گويد:

كلام شلوبين و ابن الضائع صحيح نبوده و نميتوان « الّا » را در آيه شريفه طبق گفته ايندو بمعناى « غير » كه مفيد معناى بدليّت است دانست همانطورى كه در مثال مذكور باينمعنا مى‌باشد بلكه بايد توجه داشت كه آيه شريفه و مثال با يكديگر فرق داشته و وصف بودن « الّا » در آيه بنحوى و در مثال بنحو ديگر است زيرا وصف در مثال مخصّص بوده نظير وصفى كه در:

جاء رجل موصوف بأنه غير زيد، مى‌باشد ولى در آيه وصف مؤكّد است مانند وصفى كه در عبارت « متعدّد موصوف بأنّه غير الواحد» آمده و اينفرق كلّى و دائمى بوده و منحصر باينجا نيست بلكه در هر كلامى كه ما بعد « الّا » با موصوفش از حيث افراد و تثنيه و جمع مطابق باشد وصف، از قبيل وصف مخصّص بوده و در هر عبارتى كه ما بعد « الّا » با موصوفش از جهت مزبور مطابق نباشد وصف، از قبيل وصف مؤكّد مى‌باشد و من نديدم از بين ادباء احدى را كه پرده از اينمعنا برداشته باشد منتهى حضرات نحاة اين نكته را متعرض شده و گفته‌اند:

اگر شخصى در مقام اقرار بگويد:

له عندى عشرة الّا درهما (براى او است نزد من ده درهم مگر يكى).

در واقع به نه درهم اقرار كرده است.

حال اگر بجاى « الّا درهما» بنصب « درهم » بگويد « الّا درهم» برفع ان به ده دهم اقرار نموده و سرّ آن اينستكه معناى عبارت در صورت رفع چنين مى‌شود: براى او است نزد من ده درهمى كه اين صفت دارد يك درهم نمى‌باشد. و بديهى است كه هر ده درهمى موصوف است باينكه غير يك درهم مى‌باشد لذا بايد تصديق كرد كه صفت در اينمثال مؤكّد بوده و براى اسقاط صلاحيت دارد چنانچه در آيه شريفه‌ «نفحةواحدة»