جامعه و تاریخ - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٥

" هر چیزی که محدود به ذهن من باشد نظری است . آنچه در بسیاری اذهان‌ می‌جنبد عملی است . آنچه بسیاری از اذهان را با هم متحد می‌سازد ، تشکیل‌ توده می‌دهد و بدین ترتیب برای خودجایی در جهان می‌یابد " [١] .
و مارکس ، شاگرد وفادار وی می‌نویسد : " واضح است که سلاح انتقاد نمی‌تواند جایگزین انتقاد سلاحها شود . نیروی‌ مادی را فقط با نیروی مادی می‌توان سرکوب کرد " .
مارکس برای اینکه اصالتی برای نیروهای غیرمادی قائل نشده باشد و ارزش‌ روشنگری آنها را ، و نه بیشتر ، روشن کرده باشد به سخن خود اینچنین ادامه‌ می‌دهد : " اما نظریه نیز به محض اینکه در توده‌ها رسوخ کرد ، به نیروی مادی‌ مبدل می‌شود " [٢] .
اصل تقدم ماده بر روح و تقدم جسم بر روان و اصالت نداشتن نیروهای‌ روانی و ارزشهای روحی و معنوی ، از اصول اساسی ماتریالیسم فلسفی است .
نقطه مقابل این اصل ، اصل فلسفی دیگری است مبنی بر اصالت روح و اینکه‌ همه ابعاد اصیل وجود انسان را نمی‌توان با ماده و شؤون آن توجیه و تفسیر کرد . روح واقعیتی است اصیل در حوزه وجود انسان و انرژی روحی ، مستقل از انرژیهای مادی است ، از این رو نیروهای روانی یعنی نیروهای فکری ، اعتقادی ، ایمانی و عاطفی