جامعه و تاریخ - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧
تأثر عینی دارند و موجب تغییر عینی یکدیگر میگردند و اجزاء هویت جدیدی مییابند ، ترکیب طبیعی و عینی است ، اما از آن جهت که " کل " و مرکب به عنوان یک " واحد واقعی " وجود ندارد ، با سایر مرکبات طبیعی فرق دارد ، یعنی در سایر مرکبات طبیعی ، ترکیب ، ترکیب حقیقی است ، زیرا اجزاء در یکدیگر تأثیر و تأثر واقعی دارند و هویت افراد هویتی دیگر میگردد و مرکب هم یک " واحد " واقعی است ، یعنی صرفا هویتی یگانه وجود دارد و کثرت اجزاء تبدیل به وحدت کل شده است . اما در ترکیب جامعه و فرد ترکیب ، ترکیب واقعی است ، زیرا تأثیر و تأثر و فعل و انفعال واقعی رخ میدهد و اجزای مرکب که همان افراد اجتماعاند ، هویتو ص ورت جدید مییابند ، اما به هیچ وجه کثرت تبدیل به وحدت نمیشود و " انسان الکل " به عنوان یک واحد واقعی که کثرتها در او حل شده باشد وجود ندارد ، انسان الکل همان مجموع افراد است و وجود اعتباری و انتزاعی دارد . د . جامعه مرکب حقیقی است بالاتر از مرکبات طبیعی . در مرکبات طبیعی ، اجزاء قبل از ترکیب از خود هویتی و آثاری دارند ، در اثر تأثیر و تأثر در یکدیگر و از یکدیگر زمینه یک پدیده جدید پیدا میشود . اما افراد انسان در مرحله قبل از وجود اجتماعی هیچ هویت انسانی ندارند ، ظرف خالی میباشند که فقط استعداد پذیرش روح جمعی را دارند . انسانها قطع نظر از وجود اجتماعی ، حیوان محض میباشند که تنها استعداد انسانیت دارند و انسانیت انسان ، یعنی احساس " من " انسانی ، تفکر و اندیشه انسانی ، عواطف انسانی ، و بالاخره آنچه از احساسها ، تمایلات ، گرایشها ، اندیشهها ، عواطف