انسان و اراده انسان حکمفرما باشد . در مسائل قانونمندی و کلیت داشتن مسائل تاریخی اشکال دیگری هست و آن‌ اینکه از مطالعه حوادث و وقایع تاریخی روشن می‌شود که مسیر تاریخ را احیانا یک سلسله حوادث جزئی تصادفی تغییر داده است . البته مقصود از حوادث تصادفی - برخلا ف تصور بعضی از افراد ناوارد - حوادث بدون علیت‌ نیست ، بلکه مقصود حوادثی است که از یک علت عام و کلی ناشی نشده است‌ و از این رو ضابطه کلی ندارد . اگر حوادثی که ضابطه کلی ندارد ، نقش‌ مؤثر در حرکتهای تاریخی داشته باشند ، تاریخ خالی از هر نوع قاعده و قانون و سنت و جریان مشخص خواهد بوده ، ضرب‌المثل حوادث تاریخی تصادفی‌ که در مسیر تاریخ مؤثر بوده ، " بینی کلئوپاترا ) ) ملکه معروف مصر است . در جهان حوادث جزئی و اتفاقی که مسیر جریانهای تاریخ را عوض‌ کرده ، و به قول معروف " از نسیمی دفتر ایام بر هم خورده است " ، فراوان است . " ادوارد هالت کار " در کتاب تاریخ چیست ؟ می‌گوید : " منشأ دیگر حمله ( به جبر تاریخ ) معمای مشهور " بینی کلئوپاترا " است . این همان نظریه‌ای است که تاریخ را با بیش و کم ، فصلی از اعراض‌ ، یک سلسله حوادث ناشی از رویدادهای اتفاقی ، و منتسب به تصادفی‌ترین‌ علل می‌داند : نتیجه جنگ اکتیوم مربوط به عللی که مورخان عموما مسلم‌ می‌پندارند نبوده بلکه ناشی از شیفتگی آنتونی نسبت به کلئوپاترا بود ، زمانی که بایزید در اثر بیماری نقرس از پیشروی در اروپای مرکزی باز ایستاد ، گیبون نوشت که " غلبه خلطی قلیل بر مزاج فردی از افراد بشر ممکن است بدبختی ملتهایی را