جامعه و تاریخ - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٩
به پیش رانده است . نیروی محرک اصلی این مبارزه فشار طبقه دیگر نبوده است ، بلکه همان عامل غریزی و فطری گرایش به حقیقت و شناخت نظام وجود چنانکه هست و گرایش به عدالت یعنی ساختن جامعه چنانکه باید ، بوده است . احساس محرومیتها و مغبونیتها نبوده که بشر را به پیش رانده است ، بلکه احساس فطری کمال جویی بوده که بشر را به پیش رانده است . استعدادهای حیوانی انسان در انجام تاریخ همان است که در آغاز بوده است ، رشد و نمو علاوهای در طول تاریخ نصیبش نشده و نمیشود ، ولی استعدادهای انسانی انسان تدریجا شکوفاتر میشود تا آنجا که در آینده بیش از آنچه هست خود را از قیود مادی و اقتصادی میرهاند و به عقیده و ایمان میگراید . آن بستری که تاریخ در آن بستر رشد کرده و تکامل یافته ، مبارزات مادی و منفعتی و طبقاتی نیست ، بلکه مبارزات ایدئولوژیکی ، خدایی و ایمانی است . این است مکانیسم طبیعی تکامل انسان و پیروزی نهایی پاکان و صالحان و مجاهدان راه حق . و اما وجهه الهی این پیروزی . از نظر وجهه الهی آنچه در طول تاریخ جریان پیدا میکند و تکامل مییابد و در سرانجام تاریخ به نهایت خود میرسد ، ظهور و تجلی [ ( ربوبیت " و " رحمت " الهی است که اقتضا میکند تکامل موجودات را ، نه صرفا عدل الهی که اقتضا میکند " جبران " را . به عبارت دیگر ، آنچه نوید داده شده بروز و ظهور ربوبیت ، رحیمیت و اکرمیت خداوند است نه صرفا بروز جباریت و منتقمیت الهی . پس میبینیم که آیه استضعاف و آیه استخلاف ( و آیات