به " مبانی پنجگانه " و " نتایج ششگانه " ماتریالیسم تاریخی که شرح‌ داده شد کافی است برای افراد آشنا با منطق اسلام که بدانند منطق اسلام و ماتریالیسم تاریخی در دو قطب مخالف یکدیگر قرار دارند . نظر به اینکه این طرز تفکر درباره جامعه و تاریخ ، بویژه اگر رنگ‌ دروغین اسلامی هم به آن زده شود و مهر اعتبار اسلامی هم به آن بخورد ، خطر بسیار عظیمی است برای فرهنگ و معارف و اندیشه اسلامی ، لازم می‌دانیم‌ مسائلی که این توهم را پدید آورده و یا ممکن است منشأ این توهم بشود که‌ اسلام زیربنای جامعه را اقتصاد می‌داند و - هویت تاریخ را مادی می‌شمارد ، طرح و بررسی کنیم . این نکته را هم یادآور می‌شویم که آنچه ما در اینجا از این گونه مسائل‌ طرح می‌کنیم بسی گسترده‌تر است از آنچه خود آنها طرح کرده‌اند . آنان دو سه آیه و دو سه جمله از احادیث را مستمسک قرار داده‌اند ولی ما مسائلی‌ را هم که آنها طرح نکرده‌اند و ممکن است آن مسائل مورد استشهاد قرار گیرد طرح می‌کنیم تا بحث جامع و کاملی در این زمینه به عمل آورده باشیم .

[ بیان طرفداران نظریه مادیت تاریخ از نظر اسلام ]

. ١ قرآن مفاهیم اجتماعی بسیاری طرح کرده است . در بحثهای جامعه ، حدود پنجاه لغت از لغات اجتماعی قرآن را برشمردیم . با مطالعه آیات‌ اجتماعی قرآن که این لغات در آنها به کار گرفته شده نوعی حالت دو قطبی‌ از نظر قرآن در جامعه‌ها مشاهده می‌شود . قرآن از طرفی نوعی حالت دو قطبی‌ در جامعه براساس مادی ، یعنی براساس برخورداریها و محرومیتهای مادی ، طرح می‌کند که یک قطب را با عناوین " ملا " ( چشمگیرها و با جلال و