جامعه و تاریخ - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٤

برنامه خود نوشت که در برابر طبقه کارگر تمام طبقات ، توده‌ای ارتجاعی‌ را تشکیل می‌دهند . مارکس این جمله را به شدت مورد انتقاد قرار داد .
اما اگر بخواهیم منطقی باشیم باید اعتراف کرد که این سوسیالیستهای بینوا پس از آنچه مارکس در بیانیه نوشته بود ، چون نمی‌توانستند میان الگوی‌ دوقطبی و چندقطبی وی تمیز دهند ، جز آنچه گفته‌اند داوری دیگری نمی‌توانستند کرد . مارکس در بیانیه ( مانیفست حزب کمونیست ) پیکار کنونی طبقات را همچون پیکار میان پرولتاریا و بورژوازی معرفی کرده و نوشته بود که میان تمام طبقاتی که مخالف بورژوازی‌اند تنها طبقه‌ پرولتاریا طبقه‌ای حقیقتا انقلابی است " [١] .
مارکس در بعضی سخنان خود گفته است که تنها طبقه پرولتاریاست که تمام‌ ویژگیها و شرایط انقلابی شدن را داراست . آن شرایط عبارت است از : ١ ) استثمارشدگی که برای آن ، تولید کننده هم باید باشند .
٢ ) مالکیت نداشتن ( این ویژگی و ویژگی اول را کشاورزان هم دارند ) .
٣ ) سازمان یافتگی که لازمه‌اش تمرکز و تجمع است ( این ویژگی به طبقه‌ پرولتر که در یک کارخانه به معاضدت یکدیگر کار می‌کنند اختصاص دارد ، اما در کشاورزان که در بخشهای مختلف زمین پراکنده‌اند وجود ندارد ) .