جامعه و تاریخ - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٣

علی‌رغم همه اینها مارکس مدعی است که " هر انقلاب اجتماعی بیش از هر چیز یک ضرورت اجتماعی - اقتصادی است که ناشی از قطبی شدن ماهیت و شکل‌ جامعه مدنی نیروهای مولد و روابط اجتماعی می‌باشد " [١] .
مارکس می‌خواهد بگوید این غریزه نوآوری و یا عقاید و ایمانهای شورانگیز نیست که تحولات اجتماعی را به وجود می‌آورد ، بلکه ضرورت اجتماعی - اقتصادی است که میل به نوآوری و یا عقاید و ایمانهای شورانگیز را می‌آفریند .
پس با این نتیجه گیری از مادیت تاریخ ، اگر بخواهیم مثلا جنگهای ایران‌ و یونان یا جنگهای صلیبی یا فتوحات اسلامی یا رنسانس غرب یا انقلاب‌ مشروطیت ایران را تحلیل کنیم ، اشتباه است که رویدادهای ظاهری و شکلهای‌ صوری آنها را که احیانا سیاسی ، مذهبی ، فرهنگی است مورد مطالعه و قضاوت قرار دهیم و یا حتی احساسی که خود آن انقلابیون داشته‌اند که حرکت‌ خود را سیاسی یا مذهبی یا فرهنگی می‌پنداشتند ملاک قرار دهیم ، باید ماهیت و هویت واقعی آن حرکتها را که اقتصادی و مادی است مورد توجه‌ قرار دهیم تا کلید اصلی را به دست آوریم .
امروز هم می‌بینیم که جوجه مارکسیستهای معاصر به توجیه هر حرکت تاریخی‌ که می‌خوا هند دست بزنند ، ژستی می‌گیرند و چند جمله‌ای هم که شده ، ولو آنکه هیچ اطلاعی هم نداشته باشند ، از اوضاع اقتصادی مقارن آن حرکت بحث‌ می‌فرمایند !