می‌بخشد که در طول تاریخ و در قبال دیگر پیکرهای فرهنگی و معنوی بدان‌ شناخته می‌شود ، چه این " روح " در رفتار جمعی ، روال اندیشه ، عادات‌ جمعی ، عکس‌العملها ، و تأثرات انسانی در برابر طبیعت و حیات و رویدادها ، احساسات و تمایلات و آرمانها و عقاید و حتی در کلیه‌ آفرینشهای علمی و فنی و هنری وی و به طور کلی در تمام جلوه‌های مادی و روحی زندگی انسانی او محسوس و ممتاز است .
می‌گویند : مذهب نوعی ایدئولوژی است ، عقیده است و عواطف و اعمال‌ خاص که این عقیده ایجاب می‌کند ، اما ملیت " شخصیت " است و خصایص‌ ممتازی که روح مشترک افرادی از انسانهای همسرنوشت را ایجاد می‌نماید ، بنابراین رابطه میان ملیت و مذهب رابطه میان شخصیت و عقیده است .
می‌گویند : مخالفت اسلام را با تبعیضات نژادی و برتری جوییهای قومی به‌ معنی مخالفت اسلام با وجود ملیتهای گوناگون در جامعه بشری نباید گرفت .
اعلام اصل تسویه در اسلام به معنی نفی ملیتها نیست ، برعکس ، به این معنی‌ است که اسلام به اصل وجود ملیتها به عنوان واقعیتهای مسلم و انکار ناپذیر طبیعی معترف است . آیه " « یا أیهاالناس انا خلقناکم من ذکر و انثی و جعلناکم شعوبا و قبائل لتعارفوا ان أکرمکم عند الله أتقیکم »" [١] که‌ به آن بر انکار و نفی و الغای ملیتها از نظر اسلام استدلال می‌شود ، درست‌ برعکس ، اثبات کننده و تأیید کننده ملیتهاست ، زیرا آیه اول تقسیم‌بندی‌ بشریت را از نظر

[١] حجرات / . ١٣