جامعه و تاریخ - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦
هویت کل در کار نیست بلکه کل ، وجودی مستقل از اجزاء ندارد ، کل عبارت است از مجموع اجزاء بعلاوه ارتباط مخصوص میان آنها . جامعه نیز چنین است . جامعه از نهادها و تأسیسات اصلی و فرعی تشکیل شده است . این نهادها و افرادی که این نهادها به آنها وابسته است همه به یکدیگر وابسته و پیوستهاند . تغییر در هر نهادی ، اعم از نهاد فرهنگی ، مذهبی ، اقتصادی ، سیاسی ، قضایی ، تربیتی موجب تغییراتی در نهادهای دیگر است و زندگی اجتماعی به عنوان یک اثر قائم به کل ماشین اجتماع پدید میآید بدون آنکه افراد در کل جامعه ویا نهادها در شکل کلی جامعه هویت خود را از دست بدهند . ج . جامعه مرکب حقیقی است از نوع مرکبات طبیعی ولی ترکیب روحها و اندیشهها و عاطفهها و خواستها و ارادهها و بالاخره ترکیب فرهنگی نه ترکیب تنها و اندامها . همچنانکه عناصر مادی در اثر تأثیر و تأثر با یکدیگر زمینه پیدایش یک پدیده جدید را فراهم مینمایند و به اصطلاح فلاسفه اجزاء ماده پس از فعل و انفعال و کسر و انکسار در یکدیگر و از یکدیگر استعداد صورت جدیدی مییابند و به این ترتیب مرکب جدید حادث میشود و اجزاء با هویت تازه به هستی خود ادامه میدهند ، افراد انسان که هر کدام با سرمایهای فطری و سرمایهای اکتسابی از طبیعت وارد زندگی اجتماعی میشوند ، روحا در یکدیگر ادغام میشوند و هویت روحی جدیدی که از آن به " روح جمعی " تعبیر میشود مییابند . این ترکیب ، خود یک نوع ترکیب طبیعی مخصوص به خود است که برای آن شبیه و نظیری نمیتوان یافت . این ترکیب از آن جهت که اجزاء در یکدیگر تأثیر و