جامعه و تاریخ - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٣

حال نیروی معنوی حاکم آن نیز می‌باشد ، طبقه‌ای که وسایل تولید مادی را در اختیار دارد . . . افکار حاکم چیزی نیست جز بیان اندیشوار روابط مادی‌ حاکم ، یعنی روابط مادی به زبان افکار ، یعنی همان روابطی که این طبقه را حاکم ساخته است ، افکار حاکمیت او . افرادی که طبقه حاکم را تشکیل‌ می‌دهند علاوه بر چیزهای دیگر آگاهی نیز دارند و از این رو فکر نیز می‌کنند . تا آنجا که به مثابه طبقه حاکمیت دارند و عصر تاریخی را تعیین می‌کنند ، خود روشن است که آن را در همه سطوح انجام می‌دهند ، یعنی علاوه بر چیزهای دیگر چون اندیشندگان و مولدان افکار ، حکومت می‌کنند و توزیع‌ افکار را تنظیم می‌کنند ، افکارشان افکار حاکم دوران است " [١] .
قطب حاکم و استثمارگر با لذات ارتجاعی ، محافظه‌کار ، سنت‌گرا و گذشته‌نگر است و فرهنگش که همان فرهنگ حاکم و تحمیلی است ، فرهنگ‌ ارتجاعی و سنت‌گرایی و گذشته نگری است . و اما قطب استثمار شده و به‌ اسارت رفته با لذات انقلابی و قالب شکن و پیشرو و آینده‌نگر است و فرهنگش که همان فرهنگ محکوم است فرهنگ انقلابی و سنت شکنی و آینده‌ نگری است . استثمار شدگی شرط لازم انقلابی شدن است ، یعنی تنها این طبقه‌ است که استعداد انقلابی شدن دارد .
در کتاب تجدیدنظر طلبی از مارکس تا مائو پس از عبارتی که در بالا از انگلس در مقدمه جنگ کشاورزان آلمان نقل کردیم می‌گوید : " یک سال پس از انتشار این مقدمه ( مقدمه کتاب جنگ کشاورزان آلمان‌ ) کنگره سوسیالیستهای آلمانی در " گوئا " در