اجباری بودن ، مستلزم عمومی بودن و همگانی بودن است .
ولی اگر نظریه سوم را بپذیریم ، هم فرد را اصیل بدانیم و هم جامعه را هر چند جامعه نیرویی دارد غالب بر نیروی افراد ، مستلزم مجبور بودن‌ افراد در مسائل انسانی و امور اجتماعی نیست . جبر دورکهایمی ناشی از آن‌ است که از اصالت فطرت انسانی که ناشی از تکامل جوهری انسان در متن‌ طبیعت است غفلت شده است . این فطرت به انسان نوعی حریت و امکان و آزادی می‌دهد که او را بر عصیان در برابر تحمیلات اجتماع توانا می‌سازد .
این است که در رابطه فرد و جامعه نوعی [ ( امیر بین الامرین " حکمفرماست .
قرآن کریم در عین اینکه برای جامعه ، طبیعت و شخصیت و عینیت و نیرو و حیات و مرگ و اجل و وجدان و طاعت و عصیان قائل است ، صریحا فرد را از نظر امکان سرپیچی از فرمان جامعه توانا می‌داند . تکیه قرآن بر آن چیزی‌ است که آن را " فطره الله " می‌نامد و می‌خواند . در سوره نساء آیه ٩٧ درباره گروهی که خود را [ ( مستضعفین " و ناتوانان در جامعه مکه‌ می‌نامیدند و استضعاف خود را عذری برای ترک مسؤولیتهای فطری خود می‌شمردند ، و در واقع ، خود را در برابر جامعه خود مجبور قلمداد می‌کردند می‌فرماید به هیچ وجه عذر آنها پذیرفته نیست ، زیرا حداقل امکان مهاجرت‌ از آن جو اجتماعی و رساندن خود به جو اجتماعی دیگر بود .
و یا در جای دیگر می‌گوید : " « یا أیها الذین آمنوا علیکم أنفسکم لا یضرکم من ضل اذا اهتدیتم »" [١] .

[١] مائده / . ١٠٥