بازگشت به راه راست ) بر آنها تسلط بخشیم و با ثروتها و نفرات مدد کنیم و شما را از نظر عده بر آنها فزونی دهیم . ( به طور کلی ) اگر نیکی‌ کنید به خود نیکی کرده‌اید و اگر بدی کنید به خود کرده‌اید ( یعنی سنت و قانون ما ثابت و لایتغیر است ، که در شرایطی به مردمی قوت و قدرت و عزت و استقلال می‌دهیم و در شرایطی آنها را زبون و ذلیل دیگران می‌سازیم ) . و آنگاه که نوبت انتقام دیگر از شما ( در اثر بازگشت دیگر شما به‌ فساد و تباهی ) برسد ( بندگان دیگری قوی و جنگاور بر شما مسلط می‌کنیم ) تا چهره‌های شما را دژم نمایند و مانند نوبت اول داخل مسجد گردند و تا بر هر چه تسلط یابند به سختی نابود سازند . امید است باز هم خداوند ( اگر به راه راست باز گردید ) رحمت خود را شامل حال شما گرداند و اگر شما بار دیگر به فساد باز گردید ما به عقوبت و تسلط دشمن بر شما باز می‌گردیم‌ . جمله اخیر : " « و ان عدتم عدنا »" ( هر چه به تباهی باز گردید ما به زبون ساختن شما به دست دشمن باز می‌گردیم ) با توجه به اینکه مخاطب ، قوم و امت است نه فرد ، کلیت و سنت بودن قوانین حاکم بر جامعه‌ها را می‌رساند .

جبر یا اختیار ؟

از جمله مسائل اساسی که میان دانشمندان بالخصوص در قرن اخیر مطرح است‌ مسأله جبر و یا اختیار فرد در مقابل جامعه ، به عبارت دیگر ، جبر و اختیار روح فردی در مقابل روح جمعی است . اگر نظریه اول را در مسأله‌ ترکیب جامعه بپذیریم و ترکیب جامعه را ترکیب اعتباری محض بدانیم و اصالت فردی کامل بیندیشیم ، جای توهم هیچ گونه جبر اجتماعی نیست ، زیرا جز فرد و قدرت و نیروی فردی قدرت و نیروی دیگری به نام قدرت جمعی وجود ندارد که بر