جامعه و تاریخ - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢
در این آیه سخن از یک تصمیم و اراده ناشایسته اجتماعی است ، سخن از
تصمیمی اجتماعی برای معارضه بیهوده با حق است و سخن در این است که کیفر
چنین آهنگ و تصمیم اجتماعی ، عذاب عمومی و اجتماعی است .
در قرآن کریم احیانا مواردی دیده میشود که کار یک فرد از افراد یک
اجتماع به همه آن اجتماع نسبت داده میشود و یا کار یک نسل به نسلهای
بعدی نسبت داده میشود [١] . و این در مواردی است که مردمی دارای یک
تفکر اجتماعی و یک اراده اجتماعی و به اصطلاح دارای یک روح جمعی میباشند
. مثلا در داستان قوم ثمود عمل پی کردن شتر صالح را که ناشی از یک فرد
بود به همه آن قوم نسبت میدهد : " « فعقروها »" ( آن قوم آن شتر را
پی کردند ) ، همه قوم را به عنوان مرتکب جرم میشمارد ، همچنانکه همه
آنها را مستحق مجازات برای آن عمل میداند و میگوید : " « فدمدم علیهم
ربهم »" [٢] .
علی ( علیهالسلام ) در یکی از خطب نهجالبلاغه در توضیح این مطلب
میفرماید :
" « ایها الناس انما یجمع الناس الرضا و السخط » " [٣] .
[١] مانند آیه ٧٩ از سوره بقره : " فویل للذین یکتبون الکتاب بأیدیهم ثم یقولون هذا من عند الله لیشتروا به ثمنا قلیلا فویل لهم مما
کتبت أیدیهم و ویل لهم مما یکسبون »" و همچنین آیه ١١٢ از سوره آل
عمران : " ضربت علیهم الذلة أینما ثقفوا الا بحبل من الله و حبل من الناس و باؤا بغضب من الله و ضربت علیهم المسکنة ذلک بأنهم کانوا یکفرون بایات الله و یقتلون الانبیاء بغیر حق ذلک بما عصوا و کانوایعتدون »" . [٢] شمس / . ١٤ [٣] نهجالبلاغه ، خطبه . ١٩٩