جامعه و تاریخ - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤٣

یعنی از نظر استعدادهای طبیعی در یک درجه‌اند ، تفاوتی - لااقل تفاوت‌ قابل ملاحظه‌ای - در میان افراد از این نظر دیده نمی‌شود ، برخلاف افراد انسان که احیانا از نظر استعدادها تفاوتهایی از زمین تا آسمان دارند . نوابغ افراد استثنایی هر جامعه‌اند . افراد استثنایی که از قدرت‌ خارق‌العاده‌ای از نظر عقل یا ذوق یا اراده و ابتکار برخوردارند ، هرگاه در جامعه‌ای پدید آیند آن جامعه را از نظر علمی و فنی یا از نظر اخلاقی یا از نظر سیاسی یا از نظر نظامی جلو می‌برند . طبق این نظریه اکثریت افراد بشر فاقد ابتکارند ، دنباله روند ، مصرف‌ کننده اندیشه و صنعت دیگران‌اند ، اما همواره کم و بیش در هر جامعه‌ای‌ یک اقلیت مبتکر ، ابداعگر ، پیشرو و پیشتاز ، تولید کننده اندیشه و آفریننده صنعت وجود دارد و آنان هستند که تاریخ را به جلو می‌رانند و وارد مرحله جدیدی می‌کنند . " کارلایل " فیلسوف معروف انگلیسی که کتاب‌ معروف قهرمانان ( الابطال ) را نوشت و از رسول اکرم آغاز کرد ، چنین‌ نظریه‌ای دارد . از نظر کارلایل در هر قومی یک یا چند شخصیت تاریخی‌ جلوه‌گاه تمام تاریخ آن قوم است ، و به عبارت صحیح‌تر ، تاریخ هر قوم‌ جلوه‌گاه شخصیت و نبوغ یک یا چند قهرمان است . مثلا تاریخ اسلام جلوه‌گاه‌ شخصیت رسول اکرم است و تاریخ جدید فرانسه جلوه‌گاه شخصیت ناپلئون و چند نفر دیگر و تاریخ شصت ساله اخیر شوروی جلوه‌گاه شخصیت لنین .