چیست ؟ این دین می‌خواهد چه وحدتی به آنها ببخشد و چه مارکی روی آنها بزند و زیر چه پرچمی آنها را گرد آورد ؟ پاسخ این است : اسلام ، تسلیم‌ حقیقت بودن . ملاک وحدتی که هر مکتب برای پیروان خود قائل است راه بسیار خوبی است‌ هم برای شناخت هدفهای آن مکتب و هم برای به دست آوردن دیدگاه آن مکتب‌ درباره انسان و جامعه و تاریخ .

٣ شرایط و موانع پذیرش

قبلا گفتیم مکانیسم حرکت تاریخ از نظر مکتبهای گوناگون ، مختلف است : یکی مکانیسم طبیعی حرکت را فشار یک طبقه بر طبقه دیگر و ارتجاعی‌ بالذات بودن طبقه‌ای و انقلابی با لذات بودن طبقه دیگر می‌داند ، و دیگری‌ مکانیسم اصلی را در فطرت پاک کمال جویانه و ترقی خواهانه بشر سراغ دارد ، و یک مکتب دیگر چیز دیگر . بدیهی است که هر مکتب متناسب با اینکه‌ مکانیسم حرکت را چه مکانیسمی بداند در تعلیمات خود شرایط و موجبات یا موانع و بازدارنده‌ها را توضیح می‌دهد . مکتبی که مکانیسم حرکت را فشار طبقه‌ای بر طبقه دیگر می‌داند ، برای اینکه جامعه را به جنبش و حرکت آورد ، احیانا اگر به قدر کافی تضییق و فشار وجود نداشته باشد آن را می‌آفریند برای اینکه جامعه را از رکود و سکون خارج نماید . مارکس در بعضی آثار خود یادآور شده است :