جهان از کجا پدید آمده و چه مرحله‌ای را طی می‌کند و به چه سویی می‌رود ؟ اولین دغدغه مسؤولیت که پیامبران به وجود می‌آورند دغدغه مسؤولیت در برابر کل آفرینش و هستی است . دغدغه مسؤولیت اجتماعی جزئی است از دغدغه مسؤولیت در برابر هستی و آفرینش . قبلا اشاره کردیم که سوره‌های‌ مکیه که در سیزده سال اول بعثت رسول اکرم نازل شده است ، کمتر مطلبی جز تذکر مبدأ و معاد در آنها هست [١] .
رسول اکرم دعوت خود را با " « قولوا لا اله الا الله ، تفلحوا » " یعنی با یک جنبش اعتقادی ، با یک پاکسازی فکری آغاز کرد . درست است‌ که توحید ابعاد گسترده‌ای دارد و همه تعلیمات اسلامی اگر تحلیل شود به‌ توحید برمی‌گردد و اگر توحید ترکیب شود به آن تعلیمات منتهی می‌شود [٢] . ولی می‌دانیم که در آغاز کار نه مقصود از آن جمله بیش از یک گرایش‌ فکری و عملی از اعتقادات شرک آمیز و عبادتهای شرک آمیز به توحید فکری‌ و توحید در عبادت بود ، و نه فرضا چنین مقصود گسترده‌ای در کار بود مردم‌ متوجه می‌شدند .

[١] برخی مسلمانان به اصطلاح روشنفکر معاصر در تفاسیر زیادی که بر اکثر سوره‌های قرآن نوشته‌اند ، یکسره منکر شده‌اند که قرآن درباره معاد حتی یک‌ آیه هم نازل کرده باشد . در هر جا در قرآن نام " دنیا " آمده است‌ گفته‌اند یعنی " نظام پست‌تر زندگی " یعنی نظام تبعیض و استثمار ، و هر جا نام " آخرت " آمده گفته‌اند یعنی " نظام برتر " ، نظامی که در آن‌ اثری از تبعیضها و نابرابریها و استثمارها نباشد و مالکیت اختصاصی‌ ریشه‌کن شده باشد . اگر معنی آخرت این است پس معلوم می‌شود قرآن هزار سال پیش از مکاتب ماتریالیستی فاتحه مذهب را خوانده است . [٢] المیزان ، ذیل آخرین آیه آل عمران .