همچنانکه کشورهای به اصطلاح سوسیالیست امروز و رژیمهای حاکم بر آنها نیز واژگون خواهد شد و به این حال باقی نخواهد ماند ، اما رژیم آینده قطعا رژیم سرمایه‌داری نخواهد بود . متقابلا کشورهایی در اروپای شرقی ، آسیا و امریکای جنوبی به سوسیالیسم‌ رسیدند که هنوز موقع زادن آنها نرسیده است . امروز کشورهایی را می‌بینیم‌ که از نظر زیربنا همسان و مشابه یکدیگرند ، اما از نظر روبنا با یکدیگر مختلف‌اند . دو ابرقدرت ، یعنی امریکا و شوروی ، بهترین مثال است . امریکا و ژاپن نیز دارای رژیم اقتصادی یکسان‌اند ( رژیم سرمایه‌داری ) اما با رژیمهای سیاسی ، مذهب ، اخلاق ، آداب و هنر متفاوت . متقابلا کشورهایی هستند با روبناهایی متشابه و یکسان از نظر رژیم سیاسی ، مذهب و غیره با وضع اقتصادی کاملا متفاوت . همه اینها نشانه این است که " تطابق ضروری زیربنا و روبنا " آنچنانکه ماتریالیسم تاریخی ایجاب می‌کند توهم محض است .

٤ عدم تطابق پایگاه طبقاتی و پایگاه ایدئولوژیکی

همان‌طور که قبلا بیان کردیم بنابر ماتریالیسم تاریخی در هر دوره تاریخی‌ روبنا بر زیربنا به هیچ وجه نمی‌تواند پیشی گیرد ، بنابراین آگاهیهای هر دوره و عصر و زمانی جبرا وابسته به همان عصر و زمان است و با گذشت آن‌ عصر و دوره ، کهنه و منسوخ می‌گردد و به بایگانی تاریخ سپرده می‌شود . آگاهیها ، فلسفه‌ها ، طرحها ، پیش‌بینیها ،