انسانها با محصول کار جامعه . با تغییر قهری و جبری روابط تولیدی جبرا تمام اصول حقوقی و فکری و اخلاقی و مذهبی و فلسفی و علمی بشر تغییر می‌کند . در یک جمله : [ ( زیربنا اقتصاد است " .
در کتاب مارکس و مارکسیسم از رساله نقد اقتصاد سیاسی کارل مارکس نقل‌ می‌کند که : " انسانها در تولید زندگی‌شان وارد روابط ضروری و معینی می‌شوند که‌ مستقل از اراده آنهاست . آن روابط تولیدی با درجه معینی از تکامل و توسعه نیروهای مادی مطابقت دارد . مجموع این روابط روبنای اقتصادی‌ اجتماع را تشکیل می‌دهد ، یعنی پایه واقعی که بر روی آن یک روبنای حقوقی‌ و سیاسی که با شکلهای معینی از شعور اجتماعی مطابقت دارد ساخته می‌شود .
در زندگی مادی ، شیوه تولید تعیین کننده پویه زندگی اجتماعی ، سیاسی و روشنفکری می‌باشد ، این شعور بشر نیست که تعیین کننده وجود اوست ، بلکه‌ برعکس ، وجود اجتماعی اوست که تعیین کننده شعورش می‌باشد " [١] .
و هم در آن کتاب از نامه مارکس به آننکوف نقل می‌کند : " وضعی از توسعه قوای تولیدی انسانها را در نظر بگیرید . در برابر آن‌ ، شکلی از بازرگانی و مصرف وجود خواهد داشت . درجه‌ای از توسعه تولید بازرگانی و مصرف را در نظر بگیرید ، و شکلی از ترکیب اجتماعی ، سازمان‌ خانواده ، صنفها یا طبقات و به طور خلاصه از جامعه مدنی وجود خواهد داشت‌ " [٢] .

[١] مارکس و مارکسیسم ، ص ٢٤٦ ( ضمیمه سوم ) . ایضا رجوع شود به‌ مراحل اساسی اندیشه در جامعه شناسی ، ص ١٦٣ ، و به تجدیدنظر طلبی از مارکس تا مائو . ص . ١٥٣ [٢] مارکس و مارکسیسم ، ص ٢٤٧ ( ضمیمه سوم ) .