فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٥٩٩ - دانشگاه قم و رى

كرده است. آنگاه كتابهاى او را نام مى برد.[١] دانشگاه كوفه، فقيهان برجسته اى را تربيت كرد كه هم اكنون جامعه شيعى از علوم آن بهره مى گيرد مانند:

ابان بن تغلب، مقلب به رباح كوفى(م١٤١)، محمد بن مسلم طائفى(م١٥٠هـ)، زرارة بن أعين(م١٥٠)و فقيهان شيعه و محدثان آنها در همين شرايط، ٦٦٠٠كتاب، در كوفه به رشته تحرير درآورده و از ميان آنها ٤٠٠ اصل به نام اصول أربعمائه برگزيده شده و همين اصول، تشكيل دهنده جوامع حديثى ماست.[٢]

دانشگاه كوفه منحصر به تدريس حديث و تفسير و فقه نبود، بلكه ديگر علوم اسلامى نيز در آنجا به بحث و بررسى گذارده مى شد، و لذا مؤلفان بزرگى مانند هشام بن محمد بن سائب كلبى نويسنده فزون از ٢٠٠كتاب، و ابن ابى عمير مؤلف ١٩٤ كتاب، و ابن دُئل مؤلف ١٠٠ كتاب و جابر بن حيان استاد شيمى و علوم طبيعى و ابن شاذان مؤلف ٢٨٠ كتاب، از اين دانشگاه برخاسته اند.

دانشگاه قم و رى

ايرانيان، اسلام را پذيرا شدند و بيشترين آنان، بر مذهب تسنّن بودند، ولى نقاطى در ايران منحصراً شيعه بودند، مانند قم، رى، كاشان، و بخشى از خراسان و حتّى اشعريهاى يمن، ساكن كوفه از ترس حجاج، كوفه را ترك گفته و در قم سكنى گزيدند و از همين طريق، هسته تشيع در ايران، پديد آمد. دانشگاه كوفه پيوسته در حال شكوفايى بود. با اين كه خلفاى عباسى، دست از فشار و آزار