فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٤٤٣ - ويژگىهاى اين دوره از خلافت

سامرا علاوه براين شش خليفه ياد شده، مقر خلافت دو خليفه ديگر به نام «مهتدى» و«معتمد» نيز بود. وبه خاطر همين حوادث ناگوار كه از ناحيه بربرها، تركها و قبطيها به آنان مى رسيد، سرانجام مركز خلافت از سامرا به بغداد بازگردانيده شد.

در دورانى كه سامرا مقر خلافت بود، وسعت آن به پنجاه كيلومتر رسيده بود ويكى از شهرهاى زيبا به شمار مى رفت. اما پس از انتقال خلافت به بغداد، شهر سامرا رو به ويرانى نهاد و آثارى از آن بر جاى نماند[١].

ويژگى هاى اين دوره از خلافت

اين دوره از خلافت عباسى ويژگيهاى خاصى دارد كه آن را از ديگر دوره ها جدا مى سازد، و ما به برخى ازاين خصيصه ها اشاره مى كنيم:

١. زوال هيبت وعظمت خلافت: خلافت، چه در دوره اموى و چه در دوره عباسى، براى خود هيبت وجلالتى داشت، ولى در اين دوره براثر تسلط تركان و بردگان و قبطيان بر دستگاه خلافت، عظمت آن از بين رفت وخلافت، گويى بود در دست اين عناصر كه آن را به هرطرف مى خواستند پرتاب مى كردند، وخليفه عملاً يك مقام غير مسئول بود.

در عين حال، هرموقع خطرى از جانب مخالفان احساس مى شد، خلفا و اطرافيان وعموم كارمندان، درسركوبى آن نظر واحدى داشتند.

٢. خوش گذرانى و هوسرانى: خلفاى عباسى در اين مقطع به خاطر خلأى