در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٧٠ - چه گروهى به پيمان خود وفادار بودند؟

٦. اگر آنان توبه نمودند و اين دو «ركن» را به پا دارند نتيجه اين مى شود كه آنان برادران دينى شما خواهند بود چنان كه مى فرمايد: (فَإِخْوانُكُمْ فِى الدِّينِ).

اسلام در كتاب و سنّت، روى اخوّت اسلامى تكيه كرده است و مى فرمايد:

(إِنَّما الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ).[١]

«افراد با ايمان برادر يك ديگرند».

پيامبر گرامى(صلى الله عليه وآله وسلم) مى فرمايد:

«المؤمنون إخوة تسعى بذمّتهم أدناهم وهم يد على من سواهم;[٢]

جامعه با ايمان برادران يكديگرند و تعهدات هر يك براى ديگران لازم الاجراست و همگى يك دست در برابر دشمن هستند».

عوامل مليّت ساز ميان جامعه شناسان امورى است مانند خون و زبان و آب و خاك. اين عوامل مى تواند، انسان ها را به هم پيوند دهد و همه را به صورت ملت واحدى درآورد. هر چند از نظر عقيده و افكار ميان آنان اتّحاد و هماهنگى نباشد.

از نظر قرآن، عامل مليت ساز، يك چيز است و بس و آن وحدت عقيده است و زيربناى مليت جز اين، چيز ديگرى نيست و تا زيربنايى در ميان ملتى وجود نداشته باشد عوامل ديگر نمى تواند در ميان بافت هاى متضاد، وحدت و يگانگى پديد آورد و به اصطلاح ملت واحدى بسازد.

درست است كه در جهان امروز روى عناصرى از خون وزبان و آب و خاك تكيه مى كنند و گروه هايى را زير يكى از اين چيزها به هم پيوند مى دهند، آيا اين وحدت نوعى وحدت صورى و به سان نوار نازكى نيست كه دور گروهى سركش و