در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٣٩ - نكات آيات

مقدس ملت هند با كمال ميل و رغبت اين منطقه را ترك گويند. بدين ترتيب، علت سخت گيرى خدا و پيامبر درباره مردم مشرك و گمراه روشن گرديد.

راستى جاى تعجب است گروهى (خاورشناسان مسيحى) كه خود را خداپرست و پيرو كتاب هاى آسمانى مانند تورات و انجيل مى دانند و اعتراف دارند پيامبران براى اشاعه خداپرستى وطرد بت پرستى برانگيخته شده اند، با وجود اين، اعلام بيزارى پيامبر را در اين آيات با اصول آزادى، منافى دانسته اند و نهضت پيامبر را بر ضد مشركان پيمان شكن، روشى غير اصولى تلقى كرده اند در صورتى كه عمل پيامبر دنباله مبارزه هاى پيامبران پيشين است. در پايان بايد از اين گروه اشكالتراش پرسيد: آيا پيامبر با اين عمل به جامعه بشرى خدمت كرد و آنان را از زبونى و ذلت آزاد ساخت يا نه؟ به طور مسلم نمى توان دومى را انتخاب نمود; زيرا هيچ حق شناسى مبارزه با شرك را كار بى فايده اى نمى داند پس طبعاً بايد قسمت اوّل را برگزيد و آن اين كه اين عمل به نفع جامعه بشرى بود. با اين فرض، اعمال زور و قدرت از چنين امورى صحيح و منطقى خواهد بود هر چند طرف آن را كار غير عادلانه بداند.

نكات آيات

١. جمله (فَسِيحُوا فِى الأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُر) به مشركان مهلت مى دهد كه چهار ماه آزادانه در روى زمين بگردند، چنين آزادى موقتى يكى از افتخارات حكومت جوان اسلام است كه به دشمن مهلت مى دهد در اين مدت بينديشند، شايد با به كار انداختن عقل و خرد، راه سعادت را پيدا كنند و يا به هر كجا كه بخواهند پناه ببرند و اگر براى صف آرايى نياز به تجهيز دارند، خود را مجهز سازند، و اگر دولت جوان اسلام، اهل صداقت نبود مى توانست با يك شبيخون همه را درهم كوبد و متلاشى سازد.