آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ٣١٠ - باب چهل و هفت مايه تن آدمى و اجزائش، تشريح اندام و منافع آنها، تاثير آنها در احوال نفس

دندانش افتد سين را درست نگويد و كسى كه لبش افتد فاء را درست نگويد و كسى كه زبانش سنگين است راء را شيوا نگويد و مانندتر بآن نى بزرگ است، گلوگاه مانند قصبه نى است و شش خيكى كه باد شود تا بدمد، و ماهيچه‌ها چون انگشتانى كه خيك را بفشارند تا باد بنى درآيد، و دو لب و دندانها از آواز حروف و آهنگ سازند مانند انگشتر تا كه در نى رفت و آمد كنند تا سوت آن را آهنگ كنند جز اينكه گرچه مخرج آواز را بنى مانند كنند براى بيان و شرح ولى نى در حقيقت بمانند مخرج آواز آدمى است.

منت آگاه كردم كه در اعضاء چه سوديست براى سخن سازى و حروف پردازى و با آن همه كه گفتم نيازهاى ديگر هم برآورند، گلوگاه براى اينست كه نسيم خنك بشش رسد و با نفس كشيدن پيوست و پياپى باد دل را بزند كه اگر اندكى بند آيد آدمى نابود شود، و با زبان مزه را چشد و از هم جدا كند و شيرين و تلخ را و ترش و ميخوش و شور و گوارا و خوب و بد آنها از هم بشناسد، و با اين همه كمكى است براى گوارائى خوراك و نوشابه، و دندانها خوراك را بجوند و نرم كنند تا فرودادن آن آسان شود، و با اين حال پشتيبان دو لبند كه آنها را از درون دهن نگهدارند.

و از اينجا ملاحظه كن كه هر كه دندانش افتاده لبانش آويز و لرزانند، با دو لب نوشيدنى بمكند تا آنچه از آن بدرون رود باندازه باشد، و يكباره فرونريزد و گلوگير شود يا درون را ناراحت كند، و دو لب پس از اينها چون در دهانند كه هر گاه آدمى خواهد آنها را گشايد و هر گاه خواهد بندد.

در آنچه شرح داديم بيان شد كه اين اعضاء بكارند و هر كدام سودها دارند چنانچه يك ابزار در چند كار بكار رود مانند تيشه كه در نجارى و چاه كنى و جز آنها از آن بهره برند.

اگر پرده از مغز بردارند و آن را بينى خواهى ديد كه در چند پرده پيچيده شده كه روى يك ديگرند تا آن را از رويدادها نگهدارند و از پريشانى بازدارند،