آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ١٣٨ - باب چهل و سوم در آفريدن ارواح پيش از اجساد، چرا بتن پيوستند، برخى كارهاى ارواح از الفت گرفتن و كنارهجوئى و دوستى و احوال ديگر
شدند بجائى در رأى و خواست، از هم جدا شوند، و اين خود مشهور است كه
|
ذرّه ذره هر چه در ارض و سماء است |
جنس خود را همچو كاه و كهربا است |
|
و مقصود اين نيست كه هر كدام در عالم ذر با هم آشنا شدند بهم الفت گيرند چنانچه حشويه گفتهاند براى ندانستن آدمى حال پيش از ظهورش در اين عالم را تا هر اندازه هم بياد او آرند آن را و روشن شد كه مقصود از خبر همانست كه ما شرح داديم، و اللَّه الموفق للصواب- پايان-.
من گويم: با خود بودن ارواح يا بودن با كالبدهاى مثالى و سپس وابستن به تن عنصرى دليل نشدن ندارد، و اما اينكه سابقه را بياد نيارد بسا از دگرگون شدن در اطوار مختلفه است، و بسا براى نداشتن قواى تن و يا قيام آنها ببدن مثالى كه از آن جدا شدند، يا اينكه خدا براى مصلحت آن را از فريادشان بكلى برده چنانچه وارد است كه ياد و فراموشى كار خدا است، با اينكه آدمى بسيارى از احوال كودكى و زايش خود را بياد نيارد، و تفسيرى كه وى براى خبر كرده بسيار دور از باور است و خصوص از نظر دنبالهائى كه در اخبار پيش دارد.
٢١- در علل (ج ١ ص ٧٨): بسندش از أبى عبد الرحمن كه بامام صادق ٧ گفتم: بسا بىدليل غمگين شوم و بسا بىدليل شاد شوم، فرمود كسى نيست جز اينكه بهمراهش فرشتهاى و ديوى است، شاديش از نزديك شدن فرشته است، و غمش از نزديك شدن ديو، و اينست قول خدا «شيطان بشما نويد فقر دهد و شما را بهرزگى وادارد و خداتان نويد آمرزش دهد از خود و نوازش و خدا واسع است و پر دانا، ٢٦٨- البقره».
بيان: شايد مقصود اينست كه اندوه از وسوسه شيطانست در امور جهان فانى و گرچه آدمى بهوش آن نيست و پندارد بىدليل است يا غرض سائل بىفهمى در أهل و مال و فرزند است در گذشته و منافات با غم آنها در حال و آينده ندارد يا مقصود بيان اثر ذاتى نزديكى فرشته و ديو است.