آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ٢٤١ - اخبار وارده در اين باب

پيه است و آن سپيد است و سياهى ديدن از روح است، دليلش اينكه نگاه كنى صورتت را در مردمك آن بينى و آدمى صورتش نبيند جز در آب يا آينه و مانندش ضباع گفت: پس چرا چون چشم كور شود روح تيره گردد و ديد برود، فرمود:

چون خورشيد تابان كه ابرش بپوشاند، گفتند: روح كجا ميرود؟ فرمود: پرتو طالع در روزن خانه وقتى روزن را ببندند كجا ميرود؟

گفت: اين را برايم شرح بده، فرمود جايگاه روح مغز است و شعاعش بمانند پرتو خورشيد در همه تن پراكنده است، مانند خورشيد كه در آسمانست و پرتوش بر زمين پهن است و چون قرص نهان شد خورشيدى نيست و چون سر بريده شود روحى نيست.

بيان: «مركبه است» يعنى دريافت در اين عضو تركيب شده و او است كه درك ديدنيها كند، و امام فرمود: دريافت از روح است و دلالت دارد كه دريافت كن خود نفس است و اين اعضاء ابزار آنند و گذشت كه مشهور همين است، و محتمل است كه مراد روح حيوانى باشد و او است كه در چشم دريافت ميكند نه خود پرتو ديده و با مذهب ديگر مخالف نيست و مؤيد آنست كه فرمود: جايگاه روح مغز است، و اين دلالت دارد كه جاى روح و منشأ آن مغز است چنانچه گفته‌اند، و گويا نزاع لفظى است و در اينجا مقصود روح نفسانى است كه از مغز بوسيله اعصاب بهمه تن فرود آيد و سرچشمه همه دل است.

يكى از محققان گفته: خداوند سبحان بصنع لطيفش جرمى گرم و نورانى و لطيف و زلال آفريده بنام روح بخارى و آن را مركب نفس و قوايش و تخت فرشته‌هايش ساخته، بزندگى نفس زنده است و تا بتن وابسته بجا است و با كوچيدن نفس از تن نابود گردد و مانند جرمهاى ديگر تن نيست كه زندگى برود و او بماند، و زندگى تن ببخشش خداى بخشنده بوسيله نفس بدانست، و هر جا پرتو آن بتابد زنده است و گر نه بميرد، و از بستن اعضاء عبرت گير كه مايه سكون مى‌شود و اگر نه اينكه‌