ارتكاب عمل موجب قضاء، عمل موجب كفاره هم انجام داده است يا نه، كفاره بر او واجب نمى‌باشد؛ و اگر بداند كه روزه‌هايى را باطل كرده است ولى تعداد آنها را نداند، جائز است به گرفتن قضاء و پرداخت كفاره مقدارى كه يقين دارد، اكتفاء نمايد؛ و اگر شك كند كه با چيز حلال روزه خود را باطل كرده است يا با چيز حرام، انجام يكى از خصال كفاره- كه در فقره (٢٣١) بيان شده‌اند- براى او كافى است.

٢٧٣- كسى كه عمداً روزه خود را باطل كرده است، اگر بعد از ظهر مسافرت كند يا پيش از ظهر براى فرار از كفاره به مسافرت برود، كفاره از او ساقط نمى‌شود، بلكه اگر قبل از ظهر مسافرتى براى او پيش آيد نيز كفاره بر او واجب است، و همچنين است اگر روزه‌دار به سفر برود، و پيش از رسيدن به حدّ ترخص افطار كند.

٢٧٤- اگر روزه‌دار عمداً روزه خود راباطل كند و بعد عذرى مانند حيض يا نفاس يا بيمارى براى او پيدا شود، چنانچه براى مفطرى كه انجام داده است كفاره باشد- اعم از كفاره جمع و كفاره مخيّره- احتياط واجب آن است كه كفاره را بدهد.

٢٧٥- اگر كسى قضاء روزه ماه رمضان را كه بر او واجب است بعد از زوال افطار كند، كفاره بر او واجب مى‌شود، و كفاره آن اطعام ده مسكين است، به اين صورت كه به هر كدام از آنها يك مُدّ- هفتصد و پنجاه گرم- طعام بدهد؛ و اگر عاجز از اطعام باشد، بايد سه روز روزه بگيرد؛ بخلاف قضاء روزه‌اى كه به نيابت از غير مى‌گيرد- چه سبب نيابت اجاره باشد و چه تبرّع- كه بنابر اقوى افطار آن بعد از زوال جائز است؛ هرچند خلاف احتياط مى‌باشد، همچنانكه بنابر اقوى افطار سائر اقسام روزه كه واجب موسّع هستند جائز است؛ هرچند خلاف احتياط مى‌باشد؛ و اما افطار پيش از زوال در تمام روزه‌هاى واجب موسّع حتى در روزه قضاء رمضان خود او مانعى ندارد؛ مگر در صورتى كه وقت روزه‌هاى واجب موسّع را به سبب نذر يا اجاره و امثال اينها بر خودش معيّن نموده باشد، يا اينكه با آمدن رمضان آينده وقت روزه‌هاى واجب موسَّع مضيَّق- تنگ- شده باشد.

٢٧٦- از بين اقسام روزه، روزه رمضان و قضاء روزه رمضان و روزه روز سوم‌