فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٢٩٩ - چهارم - گنج

كه ظاهراً مالك آن چيز مى‌شود، و واجب است خمس آن را بپردازد.

٩٣- اجير كردن شخص ديگر براى استخراج معدن جائز است، و چيزى را كه اجير استخراج مى‌كند مال موجر مى‌باشد، هرچند اجير آن را با قصد تملك براى خودش استخراج كرده باشد، و خمس آن هم بر موجر مى‌باشد.

٩٤- اگر كسى به اندازه نصاب، اشياء معدنى استخراج كند و قبل از پرداخت خمس آن اشياء طورى در آنها تصرّف كند كه باعث زيادى قيمت آنها شود، مثلًا طلا يا نقره را سكّه بزند يا با آنها زيور آلات بسازد، يا عقيق و ياقوت و امثال اينها را بتراشد، فقط بايد خمس اصل ماده آنها را كه قبل از سكّه زدن يا تراشيدن در حدّ نصاب بوده است بپردازد، و همچنين اگر با اشياء معدنى استخراج شده قبل از پرداخت خمس تجارت كند، فقط بايد يك پنجم اصل آنها را با ملاحظه نصاب به عنوان خمس بپردازد، چه در هنگام تصرف در آنها، قصد دادن خمس آنها را از مال ديگر داشته باشد يا نه.

چهارم- گنج:

گنج مالى است كه درون زمين يا درخت يا كوه و يا ديوار پنهان باشد و كسى آن را پيدا كند و طورى باشد كه مردم به آن گنج بگويند.

٩٥- اگر انسان در جايى كه ملك كسى نيست- چه در بلاد اسلام باشد يا در بلاد كفر، چه در زمين مَوات باشد و چه در خرابه‌اى كه مالك ندارد يا در زمينى كه خودش آن را احياء كرده است- گنجى كه به اندازه نصابى كه بيان خواهد شد پيدا كند، مالك آن گنج مى‌شود و بايد خمس آن را بپردازد.

٩٦- اگر انسان در زمينى كه خريده است گنجى پيدا كند، چنانچه بداند آن گنج از كسانى كه مالك آن زمين بوده‌اند نيست، آن گنج مال خود او مى‌باشد، و در صورتى كه به اندازه نصاب باشد بايد خمس آن را بپردازد؛ ولى اگر احتمال عقلائى بدهد كه آن گنج مال يكى از صاحبان پيشين آن زمين بوده است، بنابر احتياط واجب براى پيدا كردن صاحب حقيقى آن گنج بايد به آنان اطلاع دهد، و اگر كسى از آنان مدّعى شد كه‌