در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٢١٧ - جاودانگى در دوزخ

آيات در آتش جاودانه نمى‌مانند و بعد از گذراندن مدت عذاب، نجات مى‌يابند. اما در اين آيه سخن از كسانى است كه از تمام حدود الهى تجاوز مى‌نمايند، زيرا «حدود» جمع «حد» است و شامل عقايد و اعمال مى‌شود پس خلود در نار در انتظار كسى است كه از تمام حدود الهى تجاوز كند نه از برخى آنها، لذا اگر فردى برخى حدود را رعايت نكرد شامل «نارا خالدا» نمى‌شود. اينكه برخى گفته‌اند «اين آيه ممكن است براى تهديد باشد.»[١] به نظر صحيح نيست، زيرا با توجه به «و له عذاب مهين» لحن آيه براى تهديد نيست. بنابراين «كسى كه از تمام حدود الهى تجاوز كند در نظر ما كافر است»[٢] و كافر هم در آتش خالد مى‌باشد.

نكته ديگر در باره خلود در جهنم است. اين كه گفته مى‌شود خلود در جهنم به معناى دائمى بودن آن است به نظر مى‌رسد از صفت رحمانيت خداوند به دور باشد. آيا مى‌توان ملتزم شد كه يك انسان بد و شرور- هر چند عمر سعد و يا شمر باشد- تا ابد معذب باشد؟ برخى روايات علت ابدى بودن جهنم براى اين دسته از جهنميان را نيت بد و قصد دائمى آنان بر گمراه بودن را ذكر كرده‌[٣]، ولى باز اين سؤال مطرح مى‌شود كه مگر خداوند به نيت بد انسان‌ها نيز جزا مى‌دهد؟ خداوند در آيه ٢٨٤ سوره بقره هم مى‌فرمايد: وَإِن تُبْدُواْ مَا فِي أَنفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يحَاسِبْكُم بِهِ اللّهُ‌؛ يعنى اگر آنچه در ضمير داريد را

[١] ١. همان، ص ١٣٢.

[٢] ٢. شيخ طوسى، التبيان، ج ٣، ص ١٤١.

[٣]. طبرسى، مجمع البيان، ج ١، ص ١٨٠.