در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٢٦١ - ازدواج با ملك يمين(كنيز)

كِتَابَ اللّهِ عَلَيكُمْ‌: آنچه بيان شد واجبات خداست بر شما.

وَأُحِلَّ لَكُم مَّا وَرَاء ذَلِكُمْ‌: (احل) به دو صورت مجهول (احل) و معلوم (احل) خوانده شده است. و (ذلكم) صيغه جمع مذكر است. آيه در صدد بيان اين نكته است كه زن‌هاى ديگر جز آنهايى را كه ذكر كرديم، براى شما حلال‌اند و مى‌توانيد با آنها ازدواج كنيد. اشكالى كه مطرح مى‌شود اين است كه چرا (احل) و (ذلكم) كه هر دو براى مذكر است ذكر شده، در حالى كه آيه قطعاً نمى‌فرمايد مردان بر شما حلالند؟ اين در حالى است كه در آيه قبل، از صيغه (حرمت) استفاده شد كه صيغه مؤنث و متناسب با (امهاتكم و ...) مى‌باشد؟ زيرا اگر (ما) موصول باشد، زن‌ها از آن حذف شده و چون زن‌ها مؤنث است فعلش هم بايد مؤنث باشد.

در پاسخ مى‌گوييم، مراد از «ما» در عبارت‌ وَأُحِلَّ لَكُم مَّا وَرَاء ذَلِكُمْ‌، زنان نيستند، بلكه نكاح زنان است. وقتى گقته مى‌شود زنان بر شما حلال يا حرامند يعنى نكاح آنان حلال يا حرام است؛ چنانكه هر گاه گفته شود آب براى شما حلال است، يعنى شرب آن حلال است؛ يا اگر گفته شود اسب بر شما حلال است يعنى سوار شدن بر آن حلال است. در عبارت فوق، وقتى مقصود از (ما) نكاح باشد، لفظ (نكاح) مذكر است و با (احل) هماهنگ است و در حقيقت اين عبارت به اعتبار لفظ، مذكر نيامده، بلكه به اعتبار معنا، مذكر آمده است.

أَن تَبْتَغُواْ بِأَمْوَالِكُم مُّحْصِنِينَ غَيرَ مُسَافِحِينَ: فخر رازى معتقد