در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٢٣٣ - توبه و شرايط آن

ثُمَّ يتُوبُونَ مِن قَرِيبٍ‌: مقصود از (من قريب) چيست؟ بعضى‌ها گفته‌اند: زود بر مى‌گردد و توبه مى‌كنند.[١]

سؤالى كه مطرح مى‌شود اين است كه اگر دير توبه كنند و مثلًا پس از يك يا دو سال توبه كنند، توبه‌شان قبول نيست؟ با اين كه مى‌دانيم مهلت توبه تا زمانى است كه آثار مرگ را نديده باشد.

با توجه به آيه بعد به نظر مى‌رسد مقصود از (قريب)، يعنى تا زمانى است كه وى زنده است و نمرده است.

البته در اين زمينه با دو دسته از روايات روبرو هستيم. در برخى از روايات از توبه‌اى سخن گفته شده كه به موجب آن اصلًا آن گناه را در نامه عمل نمى‌نويسند كه از آن به توبه (من قريب) تعبير مى‌شود. در برخى ديگر از روايات ساعت معين شده كه تا هفت ساعت پس از ارتكاب گناه توبه كند. در برخى ديگر روز و شب معين شده و اين كه در همان شب كه گناه را مرتكب شده توبه كند. در اين صورت اصلًا در نامه عمل او گناهى نوشته نمى‌شود. اگر (قريب) را در معناى عرفى آن معنا كنيم، مقصود از توبه خداوند در اين آيه، قبولى توبه به گونه‌اى است كه در نامه عمل بنده اساساً هيچ گناهى نوشته نشود. ولى اگر گناه ثبت شود تا وقت مرگ به وى مهلت داده مى‌شود.

قيد (قريب) ممكن است اشاره به اين حقيقت هم باشد كه معمولًا اگر كسى پس از گناه توبه نكند و گناه بر روى گناه مرتكب شود، كم كم گناه در وى رسوخ كرده و سياهى گناهان همه قلبش را فرا مى‌گيرد

[١]. راغب، المفردات، ص ٣٩٨؛ خليل، العين، ج ٥، ص ١٥٤؛ جوهرى، الصحاح، ج ١، ص ١٩٨.