یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٠٩ - کرامت نفس، محور اصلی اخلاق اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٥٠٩

ماست، و این آیه در وقتی نازل شد که قریش مانع ورود مسلمانان به مکه شدند. و همچنین است آیه ٣٤ انفال: و ما لهم الّا یعذبهم اللَّه و هم یصدون عن المسجد الحرام و ما کانوا اولیائه ... علیهذا کعبه و مسجد و بلکه حرم متعلق است به هرکس که اهل توحید و عبادت خدا و بر ملت ابراهیم باشد [١]. مثل این است که از طرف ابراهیم این محل بر اهل توحید و عبادت خدای یگانه وقف شده است ولی وقف نیست، نوعی دیگر از ملکیت است خاص خود که همان ملکیت بین المللی اسلامی است.

در نهج البلاغه مولی به قثم بن عباس که عامل مکه بود نامه مینویسد:

نامه مولی به قثم بن عباس:

اما بعد، فاقم للناس الحج [٢] و ذکرهم بایام اللَّه [٣] و اجلس لهم العصرین فأفت المستفتی و علّم الجاهل و ذاکر العالم و لایکن لک الی الناس سفیر الّا لسانک و لا حاجب الّا وجهک ... و انظر الی ما اجتمع عندک من مال اللَّه فاصرفه الی من قبلک ...

و مر اهل مکة ان لایأخذوا من ساکن اجراً، فان اللَّه سبحانه یقول: «سواء العاکف فیه و الباد» فالعاکف: المقیم به، و البادی:

الذی یحج الیه من غیر اهله، وفقنا اللَّه و ایاکم لمحابّه (کتاب ٦٧ نهج البلاغه).

اطلاق کعبه به حرم:

هرچند در آیه قرآن به مسجدالحرام تعبیر شده ولی در قرآن کریم گاهی کلمه کعبه به خصوص بیت و گاهی شامل حریم بیت در

---

[١] رجوع شود به المیزان، ج ٣، ص ٣٩٣، داستان مسئله پرسیدن مهدی عباسی از امام کاظم.[٢] مثل اینکه او را مأمور میکند که ضمناً امارت حجاج را به عهده بگیرد.[٣] امیرالحاج وظیفه دارد که تنها شاخص رسمی و ریاستی نباشد، تاریخ را بر مردم عرضه بدارد، آنها را موعظه کند و به مصالحشان ارشاد نماید، گذشته را به یاد آنها بیاورد.