یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٦ - فریضه علم

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٣٣٦

تقلیدی خیلی ساده است، حتی احتیاج به سواد و قدرت خواندن هم ندارد، پس معنای طلب العلم فریضة علی کل مسلم علم به معنای سواد و عالم شدن به علمی از علوم در دنیا نیست، بلکه فقط به معنای یاد گرفتن موارد ابتلا از مسائل و مطالب مربوط به سایر فریضههاست از قبیل نماز و روزه و حج و خمس و زکات و به اصطلاح وجوب نفسی تهیوئی دارد. پس فریضه علم به فرض نفسی تهیوئی تفسیر شد، نه فرض نفسی مستقل.

ولی آیا وقت آن نرسیده است که ما بدانیم که- گرچه در غیر علم توحید- فریضه علم فریضه مقدسی است ولی اختصاص ندارد به اینکه مقدمه یاد گرفتن احکام شرعی باشد [١]. این فریضه، تنها عنوان مقدمه سایر فرایض را ندارد. اولًا آنچه در مذمت جهل رسیده است اختصاص ندارد به جهل در فرایض دینی، بلکه جهل و عدم تعمق و عدم قدرت تحلیل قضایای تکوینی و تاریخی است و با دانستن تقلیدی و حتی اجتهادی فرایض دینی، آن جهل رفع نمیشود. ثانیاً در قرآن امر به تدبر در خلقت شده و تدبر در تکوین بدون استعداد علمی و توانایی علمی میسر نیست. و ثالثاً امروز ما میبینیم که جهان، علم را یک فریضه نفسی مستقل میشمارد و اگر هم آن را یک فریضه مقدّمی بداند تنها برای انجام فرایض دینی نیست، بلکه آن را مقدمه زندگانی خوب، مقدمه مبارزه با فقر، مقدمه مبارزه با بیماری، مقدمه عزت و استقلال، مقدمه داشتن یک اجتماع سالم، مقدمه برقراری عدالت اجتماعی، مقدمه دموکراسی، مقدمه علاقه به امور اجتماعی و امثال این امور میداند. نه تنها مقدمه است برای یاد گرفتن اجتهادی یا تقلیدی فرایض دیگر که مثلًا در مسائل شک و سهو و طهارت و غیره مجتهد باشیم یا مقلد، بلکه برای اینکه توانایی عملی برای بسیاری از فرایض داشته باشیم، فرایضی که نه احتیاج به اجتهاد دارد ونه احتیاج به تقلید؛ یعنی دانستن حکم آنها