یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٢ - عدالت و حکومت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٢٣٢

یا ایها الذین امنوا لاتحلوا شعائر اللَّه و لا الشهر الحرام و لا الهدی و لا القلائد و لا امین البیت الحرام یبتغون فضلًا من ربهم و رضواناً و اذا حللتم فاصطادوا و لایجرمنکم شنآن قوم ان صدوکم عن المسجد الحرام ان تعتدوا و تعاونوا علی البر و التقوی و لاتعاونوا علی الاثم و العدوان و اتقوا اللَّه ان اللَّه شدید العقاب.

رجوع شود به کتاب مبانی فلسفه صفحه ٣٩٤.

عدالت و حکومت

١. مقدمه جمهوریت افلاطون:

یکی از مباحث درباره عدالت این است که آیا انسان بالفطره طرفدار عدالت است و یا بالفطره متعدی است یا انسان یک موجود دو طبیعتی است و شخصیت مزدوج دارد، نیمی از وجودش او را به سوی عدالت و طرفداری و حمایت از عدالت میکشد و نیمی دیگر به طرف تعدی و تجاوز؟

بدیهی است که انسان به تمام وجودش عادل و متنفر از ظلم نیست و الّا ظلمی در جهان واقع نمیشد. سخن در دو قسم دوم است.

گروهی مانند شوپنهاور و شاید روسو و امثال آنها و در زمان ما راسل مدعی هستند که انسان طبعاً متعدی است و گرایشش به عدالت، مصلحتی است. شوپنهاور به نقل مقدمه جمهوریت افلاطون (ص ١٦) پس از آنکه میگوید:

سخن شوپنهاور درباره انسان و عدالت:

ولکن اثنین من اتباع سقراط ذهبا الی ان الانسان لایمیل بفطرته الی العدالة اکثر من میله الی التعدی و انه لایطلب العدالة لذاتها ولکنه یطلبها لانه یدرک النتائج التی تحل بالمجتمع اذا اطلق کل عنائه فی اعمال التعدی.