یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٤٣ - کرامت نفس، محور اصلی اخلاق اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٥٤٣

ابراهیم نیز بت شکن بود: تاللَّه لاکیدنّ اصنامکم ... فجعلهم جذاذاً الّا کبیراً لهم ... قرآن مخصوصاً مراسم حج را به عنوان شعایر الهی یاد میکند و این آیه: ذلک و من یعظم شعائر اللَّه فانها من تقوی القلوب در خلال آیات حج وارد شده است.

ما در ورقههای عبادت و ورقههای توحید در عبادت و ورقههای اقسام توحید گفتهایم که فرق است میان تعظیم و پرستش.

اسلام تعظیم و تواضع را جایز میداند و پرستش را منع میکند. فرق میان پرستش و تعظیم این است که پرستش نوعی تقدیس و تنزیه و تسبیح و تحمید است، و گفتیم تسبیح و تحمید و تنزیه از جمیع نقایص و همچنین تکبیر مختص خداست، زیرا کاملِ منزه از همه نقایص خداست و آن که سپاس مطلق [متعلق] به اوست و اکبر و اعظمِ مطلق خداست. سجود و رکوع از لحاظ هیئت جسمانی عبادت نیست، از آن لحاظ عبادت است که حالتی است که اختصاص داده شده برای تسبیح و تکبیر. لهذا در سجود میگوییم: «سبحان ربی الاعلی و بحمده» و در رکوع میگوییم: «سبحان ربی العظیم و بحمده»، در موقع رفع رأس میگوییم: «اللَّه اکبر» و در حال قیام میگوییم: «الحمد للَّه رب العالمین» و یا «سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الّا اللَّه و اللَّه اکبر».

تقدیس منحصراً باید برای خدا باشد و یا به خاطر امر خدا. اگر چیزی را به خاطر یک شعار و [به] عنوان یک شعار تقدیس کردیم (نه تسبیح که برای غیر خدا جایز نیست) مثل احترامی که به پرچم و علامتهای ملی میگذارند، در واقع احترام به او نیست، احترام به آن فکر و عقیدهای است که این پرچم نماینده اوست. این است که جنبه شعاریت پیدا میکند.

فرق میان پرستش و تعظیم شعایر:

پس در اینجا دو مطلب گفته شد: یکی اینکه ملاک پرستش، تسبیح و تکبیر و تحمید است که جز درباره کمال مطلق جایز نیست و امکان ندارد خدا اجازه بدهد غیر او تسبیح و تکبیر و تحمید شود.

اما سجود و رکوع از لحاظ هیئت جسمانی عبادت نیست و هیچ