یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٧ - عبادت و دعا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ١٨٧

تجدید عهد است با خدا و مقام ربوبیت او و انسان و عبودیت انسان.

بوعلی در عبارت معروف خود در اشارات همین مطلب و همین مرحله را میگوید، آنجا که میگوید:

و مع المعرفة سبب حافظ للمعرفة ففرضت علیهم العبادة المذکرة للمعبود ... لیستحفظ العدل المقیم لحیوة النوع.

دومین مرحله این خداوندگاری و ربوبیت، تسلط بر جهان غرایز و تمایلات و شهوات است که در نتیجه زبان و چشم و گوش و دست و پا در اختیار انسان قرار میگیرد، به اصطلاح معروف مالک نفس امّاره میشود. مفاد «ان الصلوة تنهی عن الفحشاء و المنکر» و «کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون» همین است ولی مفاد استعینوا بالصبر و الصلوة اعم است، بلکه عدالت و تقوا در این مرحله پیدا میشود که انسان با قدرت قاهرهای بر شهوات نفس خود حکومت میکند.

مرحله سوم که از این خیلی مهمتر است ربوبیت و تسلط بر خاطرات ذهن است، قوه خیال تحت تسخیر انسان قرار میگیرد.

عبارت بوعلی در اشارات که میگوید:

و العبادة عند العارف ریاضة ما لهممه و قوا نفسه المتوهمه و المتخیلة لیجرها بالتعوید عن جناب الغرور الی جناب الحق فتصیر مسالمة للسر الباطن حین ما یستجلی الحق لاتنازعه فیخلص السر الی الشروق الساطع ...

[اشاره به این مرحله دارد.] برای چنین اشخاصی قوه تمرکز پیدا میشود و حضور قلب. اصلًا حضور قلب نقطه مقابل غیاب قلب است [که] نوعی بیدلی است، دلی هوسباز که در اختیار انسان نیست.

پیغمبر اکرم در زمینه همین قلبها فرمود: