یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٠٠ - کرامت نفس، محور اصلی اخلاق اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٥٠٠

حکمت ٤٤٩) من هانت علیه نفسه فلاتأمن شره. (امام هادی علیه السلام) من کرمت علیه نفسه هانت علیه الدنیا (تحف العقول، صفحه ٢٧٨ از امام سجاد علیه السلام) نهج البلاغه، خطبه ٨٤، صفحه ١٨١: الصادق علی شفا منجاة و کرامة و الکاذب علی شرف مهواة و مهانة.

در دفتر ٨٩ گفتیم که و لقد کرمنا بنی ادم ارجاع به کرامت ذاتی انسان و احساس حیثیت ذاتی الهی عقلانی مجرد انسان است. امروز تناقضی که وجود دارد در این است که دم از حیثیت ذاتی و ارزشهای عالی انسانی میزنند در حالی که انسان را یک ماشین منتها پیچیدهتر میدانند.

قرآن کریم: و لاتطع کل حلّاف مهین. هماز مشاء بنمیم. این بحث در بحث «فعل طبیعی و فعل اخلاقی» که ملاک فعل اخلاقی از نظر اسلام چیست، مفید است، میتواند مبنای مستقلی شمرده شود و هم ضامن اجرایی مفیدی. پس معیار فعل اخلاقی آن است که از احساس کرامت و عزت و حریت نفس ناشی شود و فعل طبیعی آن است که ناشی از یک سلسله حاجتهای طبیعی باشد.

این بحث پس از بحثی که در مسجد ارگ (دهه دوم محرم ٩٥) درباره فلسفه اخلاق کردیم و نظریهها درباره اینکه اخلاق از مقوله محبت است یا از مقوله دانش است و یا از مقوله اراده و یا وجدان و یا زیبایی و یا پرستش و بالاخره مقوله پرستش را انتخاب کردیم، مناسب است. در آنجا گفتیم که انسان با عمل اخلاقی، ناآگاهانه خدا را پرستش میکند. همچنان که شناخت فطری خدا شناختی ناآگاهانه است یعنی علم به علم نیست، شناخت قوانین خدا (اسلام فطری) نیز ناآگاهانه است و با نوعی شامه روحی صورت میگیرد- رجوع شود.