یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨٨ - یادداشت عدل الهی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٢٨٨

خودش نمیخواهد، و البته مطلب دوم صحیح است.

مسئله سنن:

اینکه اراده ذات باری به هر چیزی جداگانه تعلق بگیرد محال است. همین جاست که قانون و سنن به وجود میآید. میگویند خداوند سنت خلق کرده است، البته خود سنت که چیزی نیست که مخلوق باشد.

سنن منتزعند نه مجعول:

سنت و قانون الهی برعکس سنن قراردادی که خود سنت وضع میشود، خود سنت وضع نمیشود بلکه اشیاء به ترتیب علت و معلول وضع میشوند و از اینجا سنت انتزاع میشود. وقتی که خلقت با نظام علت و معلول جریان یافت، هر موجودی مرتبه و درجهای مخصوص خود پیدا میکند که قابل تخلف نیست، مصداق و ما منا الّا له مقام معلوم میشود.

مسئله قدر:

اینجاست که مسئله «قدر» پدید میآید، یعنی اندازهها. و همین جاست که مَثَل بسیار عالی قرآن مفهومش روشن میشود که:

آیه سوره رعد:

انزل من السماء ماء فسالت اودیة بقدرها فاحتمل السیل زبداً رابیاً ...

ایضاً مثل دیگر قرآن:

آیه سوره طلاق:

و من یتق اللَّه یجعل له مخرجاً. و یرزقه من حیث لایحتسب ... قد جعل اللَّه لکل شیء قدراً [١].

تفاوت مجعول نیست:

پس، از اینجا معلوم میشود که تفاوت لازمه هستی و نظام هستی است. تفاوت، جعلی و قراردادی نیست ولی تبعیض وجود ندارد، هر چیزی همان که برایش ممکن است دارد. پس آنچه وجود دارد تفاوت است و تفاوت از ذوات اشیاء یعنی از نفس هستی و از نظام علّی و معلولی برمیخیزد. دوم بودن صادر اول قراردادی نیست؛