یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٣ - یادداشت عبادت ( ماهیت عبادت )

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ١٦٣

مناجات و حلاوت ذکر و انس چیزی نمیفهمد. مطلب را در سطح پایینتر، در سطحی که عبادتْ خود فی حدذاته مطلوب نیست مورد بحث قرار میدهیم ببینیم آیا عبادت اگر فرضاً هدف خوب و مسرت بخشی برای بشر نیست، وسیله خوب و مفیدی برای زندگی فردی و اجتماعی بشر هست یا نیست؟

اول زندگی اجتماعی بشر را مورد توجه قرار میدهیم.

١٧. مطلب را از یک نظر میتوان از اینجا شروع کرد که چرا اسلام عبادات را سرلوحه تعلیمات و برنامه تربیتی خود قرار داده است؟ معنی این سؤال این است که اولًا عبادات جزء برنامه تربیتی اسلام است و ثانیاً سرلوحه تمام تعلیمات و دستورهای اسلام است و هر دو درست است.

یعنی اولًا نباید عبادات را از تربیت اخلاقی و اجتماعی جدا دانست و آن را از بقایای اعمال فردی گوشه گیران و راهبان و به عبارت دیگر از بقایای رهبانیت دانست، چنانکه شاید تصور بسیاری از افراد اینچنین باشد وتوجه به عبادت را به منزله اعراض از خوب و بد دنیا و مستقل از خوب و بد زندگی تلقی کنند. تصور غالب متصدیان تعلیم و تربیت هم همین است که نماز یک وظیفه مخصوص میان بنده و خداست و به هر حال ربطی، نفیاً یا اثباتاً، به تربیت افراد ندارد الّا اینکه مقداری وقت شخص را میگیرد.

نماز در عین اینکه مبین و مظهر یک رابطه فطری میان مخلوق و خالق است و مظهر تسلیم در مقابل امر خالق است و در حقیقت تسلیم به فرمان فطرت است، تسلیم به الهامات قلب است، تسلیم به راستی و تقوا و امانت و عفت و عدالت و احسان است، خود پشتوانه اخلاق و پشتوانه عدالت اجتماعی است.

اما پشتوانه اخلاق است از آن نظر که در ورقههای اخلاق گفتهایم که اساس اصلی اخلاق خروج از خودی است و این جهت بدون ایمان و اعتقاد به خدا میسر نیست، و این ایمان و اعتقاد و ارتباط و اتصال به وسیله عبادات محکمتر و تازه میشود و مانع