یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٧ - مطالب مربوط به شک و سؤال

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٦٧

حد پرش فکر بشر این است که در همه چیز به دیده تردید بنگرد و یا آن یک مرحله وسط است؟ آیا شکاکان و امثال خیام و ابوالعلا به آخرین منزل رسیدهاند که در همه چیز شک کردهاند یا در منازل وسط ماندهاند؟ حق این است که تحلیل منطق اینها میرساند که اینها در منازل وسط ماندهاند.

جهنم معبر بهشت و شک معبر یقین:

در آثار دینی وارد شده که عبور بهشت از جهنم است: و ان منکم الّا واردها کان علی ربک حتماً مقضیاً. اینها به بهشت یقین نرسیدهاند.

شکی که بیماری است:

بعضی از شکها نقص و عیب است که یا ناشی از اختلال قوه جزم است مثل شک کثیرالشک و وسواسی، یا ناشی از خبث طینت است مثل شک افراد سیئ الظن که از دردهای بشری غافلند و اکابر بشر را مثل خود فرض میکنند.

تعهد الهی:

٩. تعهدی است الهی که اگر کسی تشنه باشد و جویا، به یقین و هدایت میرسد: و الذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا. من طلب شیئاً و جدّ وجد ...

دعوت به تحقیق دعوت به شک و رفض تقلید است:

١٠. دعوت به رفض تقلید، دعوت به تحقیق است و در واقع دعوت به شک است اما نه به اینکه شک هدف باشد، بلکه شک بکند که تحقیق نماید.

علت اصلی:

خوب طرح نشدن:

١١. منشأ شک گاهی این است که با اینکه مسئله خوب طرح شده دلیل کافی بر نفی و اثبات وجود ندارد، مثل مسئله تناهی و لاتناهی عالم و مسئله وجود انسان در مریخ، و گاهی به علت خوب طرح نشدن مسئله است.

آیا انکار دلیل نمیخواهد؟:

١٢. آیا انکار دلیل نمیخواهد؟ چرا. در امر قضا و حکومت ظاهری قاضی، انکار دلیل نمیخواهد اما در مسائل فلسفی فرقی بین نفی و اثبات یا انکار و اعتراف نیست.

١٣. داستان ابن ابی العوجا که آمد به حضور امام صادق و قبلًا از سؤال خود معذرت خواست و گفت: هرکسی که اخلاط در گلویش [جمع] شده باید سرفه کند.