یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٦ - عدل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٢٠٦

١٦. در صفحه ٤٤ از جلد ٣ در باب عدل میگوید که آنها اول کلیات عدل و ظلم را درباره خداوند از قرآن اقتباس کردند و بعد به انسان مثال زدند و از عدل الهی نتیجه گرفتند چند چیز را:

الف. خلقت غرض دارد و هدف.

ب. خداوند امر به شر نمیکند.

ج. خداوند خالق افعال عباد نیست.

بعد میگوید: از نظریه اول یعنی اینکه خلقت معلّل به غرض است (و امر شارع هم معلّل به غرض است) دو نظریه نتیجه گرفتند:

یکی نظریه صلاح و اصلح که فعل حق باید حتماً مطابق صلاح بلکه اصلح به حال عباد باشد، دوم حسن و قبح عقلی.

در صفحه ٤٦ ایرادات مخالفین را ذکر میکند به دلیل بی نظمیهای عالم!!! بعد در صفحه ٤٧ نظریه حسن و قبح را ذکر میکند و مثال میزنند به صدق و کذب و عدل و شجاعت و کرم و ظلم و جبن و بخل و امر به حفظ اموال و نفوس و نهی از قتل و سرقت. مثال میزنند برای عقل به حسن انقاذ غریق و حسن صدق نافع و قبح کفران نعمت.

دلیل معتزله یکی به ادراکات غیر متشرعه و ادراکات ازمنه قبل از شارع است و دیگر به مسئله لزوم تدبر در معجزه (ص ٤٨).

اشاعره به تغیر حسن و قبح به حسب عناوین مختلف و به حسب تغیر زمان استدلال میکنند.

در صفحه ٦٣ میگوید: معنای نظریه وعد و وعید این است که ثواب بر طاعات به موجب وعدهها و عقاب بر معاصی به موجب وعیدها حتمی و غیرقابل تخلف است.

آنها میگفتند ایمان شامل عمل هم هست و بعضی معاصی کبیره در حد کفر است و بعضی کبائر در این حد نیست و در عین حال مؤمن هم نیست، پس منزلتی است بین منزلتین.