یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٢ - عدل الهی و شعرا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٢٩٢

تشویهات و زواید خلقت و آنچه گفته میشود لغو است، مثل آنچه درباره پستان مرد و لوله آپاندیس گفته میشود. اینها نه به مسئله شرور مربوط میگردد و نه به مسئله عدل و ظلم.

برخی دیگر به مسئله شرور مربوط میشود؛ یعنی چیزهایی که بدند بالذات، مثل مرگها و فناها و نیستیها و یا بدند بالقیاس، مثل طوفانها و زلزلهها و میکروبها.

و برخی مربوط میشود به مسئله عدل و ظلم، مثل آنچه در زمینه تبعیض و تفاوتها گفته میشود. در این مسئله حتی در مورد تفاوت مراتب وجود نیز سؤال هست، از قبیل تفاوت عقل و جسم و تفاوت عقل اول و عقل دوم، و حال آنکه این گونه تفاوتها- همانطور که صدرا در جلد ٣ اسفار صفحه ١١٢ گفته است- اصطلاحاً شر نامیده میشود.

ضمناً این مسئله نیز باید دانسته شود که مسئله اول یعنی حکمت بالغه از شئون مسئله غایات است در باب علت و معلول و از شئون مسئله عنایت الهیه است در الهیات اخص. البته در الهیات اخص، غایت داشتن خلقت قطعی است ولو اینکه میگویند از باب «لایلتفت العالی الی السافل» آن غایات مقصد آن عالی و هدف آن عالی نیست.

و اما مسئله شرور از دو جهت طرح میشود: یکی از جنبه ادله توحید همچنان که در منظومه آمده است و یکی از جنبه عنایت الهیه که در اسفار (جلد ٣) آمده است و بدایع الحکم (صفحه ٢٦١) به آن تصریح میکند.

عدل الهی و شعرا

رجوع شود به ورقههای خیر و شر، اشعار بهمنی و خیام.

رجوع شود به کتاب دمی با خیام.

رجوع شود به [دیوان] ناصرخسرو، صفحه ٥٠٨: