یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨٦ - کرامت نفس، محور اصلی اخلاق اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٤٨٦

من البلاء علی هذه الامة انا اذا دعوناهم لم یجیبونا و اذا ترکناهم لم یهتدوا بغیرنا.

محورها:

١٠. خلاصه مطالب آنکه هر مکتب و روش اخلاقی یک محور و یک اصل اوّلی دارد که دستورهای اخلاقی آن مکتب بر گرد آن محور میچرخد و از آن اصل- که به منزله مادر است- منشعب میشود.

شاید بتوان گفت که محور اخلاق سقراطی فضیلت عقلانی و محور اخلاق کلبی بینیازی از وسایل زندگی و محور اخلاق مانوی خلاصی از رنج زندگی و محور اخلاق بودایی آزادی و رهایی از خواهشها و میلهای نفسانی و محور اخلاق عرفانی اسلامی که تحت تأثیر اخلاق اسلامی و سقراطی و مانوی و کلبی و بودایی بوده فنا و نیستی و شکستن خودی است و محور اخلاق اپیکوری لذت و محور اخلاق مارکسیستی منافع مادی و تنازع بقا و محور اخلاق ماکیاولی سیادت و آمریت و محور اخلاق نیچهای زور و قدرت است و اما محور اخلاق اسلامی مکرمت و بزرگواری و احساس شخصیت انسانی مافوق یک سلسله صفات است. چند مطلب دیگر بهطور خلاصه در اینجا هست:

خودت را بشناس:

الف. تعریف مکرمت و بزرگواری و اینکه این یک نوع توجه به خود و حفظ خودیت است که از نوع خودخواهیهای مذموم و عجب و تکبرها نیست، مشمول «دگر آنکه در نفس خودبین مباش» نمیباشد. و همین تشابه ظاهری بین این دو نوع خودی سبب شده که این نوع خودی ناشناخته بماند که در صفحه ٤٨١ و صفحه ٤٨٣ و صفحه ٤٨٤ نمره ٨ بیان شد.

ب. در اخلاق اسلامی دو روش جریان پیدا کرد: یکی روش سقراطی و یکی روش صوفیانه. در کتب علمی غالباً روش سقراطی به کار میرود، مثل کتاب طهارة الاعراق ابن مسکویه و کتاب ذریعه راغب و اخلاق ناصری وغیره ولی در عمل اخلاق صوفیانه رایج است. سبب این است که اخلاق سقراطی چون بیشتر جنبه عقلانی