یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩ - یادداشت احیای شعایر اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٣٩

است و یا عملی [١]. شعار لفظی مانند شعار «یا لثارات الحسین» و یا «یا منصور امِت» و یا «محمد معنا فالنصرلنا» (ظاهراً در جنگ ذی قار از آن استفاده میکردند) و شعار تصویری مانند علایمی که روی پرچمها در جنگها نقش میکردند که همانها تدریجاً تکامل یافته و آرمهای پرچمها را تشکیل میدهد. نظیر این است صلیب برای مسیحیان و تا اندازهای هلال برای مسلمین. ولی اسلام آرم تصویری محترم ندارد، زیرا بوی شرک میدهد. و همچنین است رنگ سیاه برای عباسیان و رنگ سبز و یا سیاه در عصر حاضر برای سادات که فقط جنبه تعریف و علامت دارد. و اما شعارهای عملی از قبیل برخی عبادات از قبیل جمعه و جماعت و حج.

٥. شعایر اسلامی ممکن است چنین تعریف شود که آداب و سنن خاص مسلمین که علامت مسلمانی شمرده میشود از مختصات مسلمانان است. بنابراین خیلی چیزها از مختصات مسلمین است، پس نماز هم از شعایر مسلمین است. و ممکن است چنین تعریف شود که شعایر اسلامی آن چیزهایی است که به عنوان علامت اختصاصی وضع شده است، از قبیل علامتی که روی شانه حیوان قربانی قرار میدادند: والبدن جعلناها لکم من شعائر اللَّه. علیهذا اذان در مقابل ناقوس مسیحیان از شعارهای اسلامی است، نه نماز. ممکن است شعایر اسلامی را آن چیزهایی بدانیم که گذشته از اینکه علامت مشخصه است، محرک احساسات و عواطف است. البته هر چیزی که علامت شد طبعاً ذی العلامه را به یاد میآورد و عواطف مربوط به او را تحریک و تهییج میکند ولی بعضی چیزها طبعاً اثر خاصی دارد در زنده نگه داشتن عواطف و احساسات و یا در تهییج آنها. مثلًا اسم مذهبی روی افراد گذاشتن، عواطف مذهبی را زنده نگه میدارد و اذان عواطف مذهبی را تحریک و تهییج میکند. شعار، یک سلسله امور اختصاصی است که وابستگی انسان را به یک ملت یا مسلک