یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦٠ - فریضه علم

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٣٦٠

علم نیست، فقه علم نیست، اصول علم نیست، کلام علم نیست، منطق علم نیست، فلسفه علم نیست، ریاضیات و فیزیک و هیئت و تشریح و وظایف الاعضا و علم النفس و علم الاخلاق علم نیست، بلکه در عین اینکه مفاد حدیث مورد بحث منحصراً علم تفسیر و حدیث است، به حسب مدلول مطابقی منافاتی ندارد با علوم دیگری که از قرآن عنایت به آنها معلوم میشود، مثل علم به آیات آفاقی و آیات انفسی که شامل علوم بسیاری از طبیعیات و علم النفس میشود و علم به رب و معرفة الرب و نهی از الحاد در اسماء اللَّه که شامل علوم عقلی الهی میشود، و یا علومی که از حدیث عنایت به آنها استفاده میشود که: علینا القاء الاصول و علیکم التفریع. (مقدمه سرائر ابن ادریس یا مقدمات حدائق) از اینجا مفاد آیه کریمه هو الذی بعث فی الامیین رسولًا منهم یتلوا علیهم ایاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمة نیز روشن میشود.

مقصود از تلاوت آیات علی الظاهر همان خواندن آیات قرآن است برای مردم و مقصود از تزکیه البته تزکیه نفس است که پیغمبر واقعاً عملًا تربیت کرد و تطهیر کرد نفوس امّیین را، و مقصود از یعلمهم الکتاب این است که تفسیر میکند قرآن [را] و معانی آیات قرآن را برای مردم تشریح میکند، و مقصود از «تعلیم حکمت» بیانات حکیمانه شخص رسول اکرم است که شامل پندها و نصایح و شاید شامل همه دستورهای آن حضرت بشود و حتی دستورهای فقهی و عملی آن حضرت هم هرچند تعبدی است اما عملًا کار حکمت عملی را میکند.

و اما اینکه بعضی تکلف کرده و خواستهاند سه جمله آیه را نیز بر قالب و قاعده و اندازه خودشان یعنی علوم اعتقادی و خُلقی و عملی تطبیق کنند، معلوم است که رنج بیهوده کشیدن است. همان معنی ظاهر آیه خیلی جامعتر و کلیتر است از این توجیهات بلادلیل.

٣٢. تعلیم نحو به ابی الاسود دئلی. از داستان تعلیم کردن